Теркан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Теркан кӀошт
гӀебарт.-чергаз. Тэрч къедзыгъуэ
кхарач.-балк. Терк район
Пачхьалкх

РоссиFlag of Russia.svg Росси

Статус

муниципалан кӀошт

Юкъайоду

ГӀебартойн-Балкхаройчоь

Цунна юкъайоду

18 муниципалан кхоллам

Административан центр

Терк

Кхоллар

1921 шо

КӀоштан Советан Председатель

Хажуев Владимир Шамилович

КӀоштан администрацин корта

Дадов Муаед Алиевич

Бахархой (2013)

51 060

Адамийн луьсталла

57 адам./км² (7-гӀ. меттиг)

Къаьмний хӀоттам

ГӀебартой, оьрсий

Динан хӀоттам

бусалба-суннийш, керстанаш

Латта

893.12 км² (7.16 %, 6-гӀ. меттиг)

Локхалла
 уровнем хӀордала
 • Уггара йокху точка



 (Пхахуаза лам) 594 м

Теркан кӀошт картехь

Сахьтан аса

MSK (UTC+3)

Телефонан код

+7 86632

Официалан сайт
Commons-logo.svg Теркан кӀошт Викилармехь

Те́ркан кӀо́шт (1921 - 1935 — Жима-ГӀебартан кӀошт) — Российн Федерацин юкъара ГӀебартойн-Балкхаройчоьн Республикан административан-мехкан дакъа а, муниципалан кхоллар а (муниципалан кӀошт) в составе.

Административан центрТерк гӀала.

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Теркан кӀошт лаьтта республикан малхбалехь, Теркан аьтту бердаца. Доза ду Майскан кӀоштаца малхбузехь, Прохладнин кӀоштаца къилбаседехь, ткъа иштта Къилбаседа ХӀирийчоьнан муниципалан кӀошташца — Мазалкан кӀоштаца малхбалехь, Кировн кӀоштаца къилбехьа.

КӀоштан майдан барам бу — 893,12 км2. КӀоштан къилбаседера къилбехьа йохаллаю 50 километр гергга, ткъа малхбалера малхбузехьа — 38 километр.

Зонашца кӀошташъекъарехь кӀоштан мохк бекъало шина зонан — ломан кӀажошкара а, акъарин а. КӀоштан коьрта дакъа ломан кӀажошкара зонехь ду. КӀоштан мохк боькъу даккъашца — Теркан а, Арикан а (Теркан дукъан малхбуза га), ГӀебартойн-Соьлжан а. Лакха Курп эвлан малхбалехьа, Теркан дукъ кхета ГӀебартойн-Соьлжан дукъан геннех, уьш меридианан агӀора дирзина ду, Арик-Папца цӀе а лелайо. Уггаре лекха меттиг муниципалан кхолларехь Пхахуаза лам бу (594 м).

Гидрографин маша Теркан бассейнаца гайтина. Цуьнан кӀоштан махкара уггаре доккха га Курп хи ду. Цул сов кӀоштахь масех татол ду, уггаре шираниг а, доккханиг а — Малокабардински татол ду.

Муниципалан кхолларан кийрахь алсама пайден маьӀданаш ду. КӀоштахь 16 мехкдаьттан буру ду. Царех 4 буру болхбеш ду, ткъа диснарш тӀаьхьалон дӀакъевлина ду. Иштта ду артезианан буруш, тӀапломан гӀум, кибирчиг а, гераг а йен саз-латта, жагӀа, гӀишлошъяран материалаш йен гӀум (тӀо, кхин а).

КӀоштара климат барамера-тӀуьна, йовха аьхке, кӀеда Ӏа долуш ю. ГӀуоролаш йоцу мур лаьтта 200 дийнахь. Юьртабахамийн культурийн жигара вегетацин мур, де-буьйсанан юккъера температураш +10°С лакхара йолуш, 177-185 де ду, ерриг вегетацин мур 200-220 де. Йочанийн шеран юккъера барам 500-700 мм гергга бу.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

ЕЦКхК сацамца 1921 шеран 1 сентябрехь, ГӀебартойн Автономин областехь кхоьллира Жима-ГӀебартан гуо.

1931 шеран 30 сентябрехь ЕЦКхК сацамца Жима-ГӀебартан гуон цӀе хийцира ГӀебартойн-Балкхаройн АССРн Жима-ГӀебартан кӀошт аьлла.

1935 шеран 28 январехь ГӀебартойн-Балкхаройн областан кхочушдаран Президиуман сацамца, Жима-ГӀебартан кӀоштан цӀе хийцира Теркан кӀошт аьлла. Оцу шарахь кӀошт жима йира, цуьнан къилбаседа-малхбален декъа тӀехь кхоьллира Курпан кӀошт.

1944 шеран 17 январехь Теркан кӀошт кхин цкъа а жима йира, къилбаседа дакъара юкъара а даьккхина Урожайненски кӀошт кхуллуш.

1944 шеран 28 январехь Курпан кӀошт дӀаяьккхира, дерриг аьлча санна цуьнан мохк (Лахара Курпан сельсовет йоцург) дӀабелира Къилбаседа-ХӀирийчоьнан автономин республикан. Лахара Курп юьрт юха дӀаелира Теркан кӀоштан юкъа.

1959 шеран 28 октябрехь Урожайненски кӀошт дӀа а яьккхина латташ юха Теркан кӀошт юкъатуьйхира.

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
2002[1]20062009[2]2010[3]2011[4]2012[5]2013[6]
52 97651 86151 09551 22051 22151 17651 060
2014[7]2015[8]2016[9]
50 88350 80650 715

Луьсталла — 56,8 ст./км

Урбанизаци

2018 шеран 1 январехь гӀалан хьолашкахь (Терк гӀала) беха 38.46 % кӀоштан бахархой.

Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамIашца[10]:

Къам Барам,
ст.
Берриг бахархойх
дакъа, %
гӀебартой (чергазий) 45 067 88,0 %
оьрсий 2 648 5,2 %
туркой 1 316 2,5 %
балкхарой 867 1,7 %
кхин берш 1 322 2,6 %
берриш 51 220 100 %


Сте-боьршалла а, хан а

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамIашца [11]:

Хан Боьрша стаг,
ст.
Зудстаг,
ст.
Берриш,
ст.
Берриг бахархойх
дакъа, %
0 — 14 шо 5 128 5 041 10 169 19,8 %
15 — 59 шо 16 870 17 487 34 357 67,1 %
60 шо сов 2 428 4 266 6 694 13,1 %
Всего 24 426 26 794 51 220 100,0 %

Боьршанаш — 24 426 ст. (47,7 %). Зударий — 26 794 ст. (52,3 %)[12].

Бахархойн юккъера хан — 34,6 шо. Бахархойн медианан хан — 32,1 шо.

Божарийн юккъера хан — 33,0 шо. Божарийн медианан хан — 30,6 шо.

Зударийн юккъера хан — 36,1 шо. Зударийн медианан хан — 33,7 шо.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 3 февралехь.
  2. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 2 январехь. Теллина 2014 шеран 2 январехь.
  3. Численность населения КБР в разрезе населённых пунктов по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 21 сентябрехь. Теллина 2014 шеран 21 сентябрехь.
  4. Кабардино-Балкария. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2009-2014 годов
  5. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 31 майхь. Теллина 2014 шеран 31 майхь.
  6. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 16 ноябрехь. Теллина 2013 шеран 16 ноябрехь.
  7. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 2 августехь. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  8. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2015 шеран 6 августехь. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  9. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  10. Том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям и населенным пунктам КБР.
  11. Том 1. Таблица 2.2 Население КБР по возрастным группам и полу.
  12. Численность населения КБР по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года.