Табилхукум (Алдама)
| Эвла | |
| Табилхукум | |
|---|---|
| 16°54′25″ къ. ш. 92°42′15″ м. д.HGЯO | |
| Пачхьалкх |
 Мексика |
| Штат | Чьяпас |
| Картин тӀехь | |
 Табилхукум |
|
Табилхукум — Мексикин Чьяпас штатан Альдама муниципалитетера нах беха меттиг[1].
Географи
[бӀаьра нисйан | нисйан]Табилхукум лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбалехьара декъехь[2][3].
Климат
[бӀаьра нисйан | нисйан]| Табилхукум климатограмма | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Я | Ф | М | А | М | И | И | А | С | О | Н | Д |
1
30
16
|
3
32
17
|
3
34
18
|
12
36
21
|
40
35
22
|
82
33
22
|
217
32
21
|
176
32
21
|
186
31
21
|
66
31
20
|
15
30
19
|
3
30
16
|
| Температура °C • Йочанийн барам мм | |||||||||||
Кхузахь тропикийн климат йу. ХӀокху регионехь йовха а, дикка тӀуьна а йу, догӀнийн доккхаха долу дакъа аьхка догӀу. ДогӀнаш догӀучу а, йеккъачу а сезонашкахь (аьхке-гуьйре а, Ӏа-бӀаьсте а) кхиа, климат шарахь цхьатерра лаьтташ йу. ДогӀнаш догӀучу а, йекъачу а сезонийн башхалла догӀнийн барамехь бен ца хаало[4].
Истори
[бӀаьра нисйан | нисйан]ХӀокху регионехь кхоллайелла уггаре а хьалхара цивилизаци мокая йу. Цара цхьана меттехь дехаш дахар лелийна, иштта вайн эрал 1500 шо хьалха дуьйна хьаьжкӀаш кхио йолийна хилар а билгалдаьлла ду. Цо уьш Йуккъерчу Америкин уггаре а ширачу цивилизацийн могӀаре хӀиттадо. Лоруш ду, уьш тӀаьхьо къилбаседехьа кхелхинчу ольмекийн дай хилла хилар. Классикин муьрехь (вайн эран 300–900 шш.) хӀокху кӀоштахь майянийн цивилизаци кхиарна хаало гӀаланаш йахкар а, бахархойн социалан стратификаци а[5].
Меттигерчу бахархошна а, европахошна а йукъахь хьалхара уьйр 1522-чу шарахь хилла. Оцу хенахь Кортеса, Ацтекийн импери йаккхар чекхдаьккхинчул тӀаьхьа, хӀокху кӀошта налогаш гулйархой хьажийра. Хьалхара тӀеман тӀелатар 1523-чу шарахь хилира. 1830-чу шаре кхачале оцу кӀоштара берриг а бохург санна къаьмнаш карадалийна дара. Конкистадораша шаьшца аьлла деиначу лазарша а, плантацешкахь биначу нуьцкъала балхо а индейш чӀогӀа лагӀбаларе (эшаре) бигира. Колонин муьрехь (ханашкахь) хӀара кӀошт Мехикон Ӏедалах а, Гватемалин динан Ӏедалах а дикка дӀахаьдда йара, амма официалан кепехь Чьяпас Гватемалин Инарла-капитаналлин йукъайогӀуш йара[6].
1824 шеран 14 сентябрехь дуьйна иза Чьяпас штатан дакъа ду[7].
Бахархой
[бӀаьра нисйан | нисйан]Билгалдахарш
[бӀаьра нисйан | нисйан]- ↑ The GeoNames geographical database (инг.) (2012).
- ↑ Pimienta Lastra, Rodrigo (March-April 1994). "Chiapas:Sus characterísticas Demográficas" [Chiapas: Its demographic characteristics] (PDF). Papeles de Población(испан.) (2). Toluca, Mexico: Universidad Autónoma del Estado de México: 44—49. ISSN 1405-7425. Архивйина 2011 ш. 02 декабрехь. ТӀекхачаран де: 2011 ш. 08 майхь.
{{cite journal}}: Википеди:Обслуживание CS1 (формат даты) (ссылка) - ↑ Ubicación (исп.). Chiapas, Mexico: State of Chiapas. ТӀекхочу дата: 2011 шеран 8 май. Архивйина 2014 шеран 2 октябрехь
- ↑ Maria Teresa del Riego (October 7, 2003). "Anega 'Larry' a 7 mil en Tuxtla Gutierrez" [Larry dislodges 7,000 in Tuxtla Gutierrez]. Reforma(испан.). Mexico City. p. 30.
- ↑ Historia (исп.). Enciclopedia de Los Municipios y Delegaciones de México Estado de Chiapas. Mexico: INAFED Instituto para el Federalismo y el Desarrollo Municipal/ SEGOB Secretaría de Gobernación (2010). ТӀекхочу дата: 2011 шеран 8 май. Кху чуьра архивйина оригиналан 2011 шеран 16 июнехь
- ↑ John P. Schmal. Chiapas-Forever Indigenous. Texas: Houston Institute for Culture (2004). ТӀекхочу дата: 2011 шеран 8 май.
- ↑ "Las Diputaciones Provinciales" (PDF)(испан.). p. 15. Архивйина (PDF) 2016 ш. 28 майхь. ТӀекхачаран де: 2011 ш. 25 мартехь.
Литература
[бӀаьра нисйан | нисйан]- Луис Суарес. Волшебный мир индейцев Чьяпас // журнал «Вокруг света», № 10, 1975. стр.16-23
- Benjamin, Thomas. A Rich Land, a Poor People: Politics and Society in Modern Chiapas. Albuquerque: University of New Mexico Press. 1996.
