Совсорг

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Полифилетийн тоба
Совсорган клеткаш Saccharomyces cerevisiae Совсорган клеткаш Saccharomyces cerevisiae микоскоп кӀелахь
Совсорг
билгалйина яц
Паччахьалла ЖӀалин нускалш (Fungi я Mycota)
Дерриг цхьаьна клеткан жӀалин нускалш
Сурт Викилармехь
Викидошамехь бу яззам «совсорг»
Бепигдархойн совсорган клеткаш, флюоресцентан микроскопи. Босбийриг — калькофлюор кӀайн

Совсорг — тӀуьна а, ахтӀуьна а хьолехь яха дехьаяларна, органикан хӀуманаш дукха йолу субстраташкахь, мицелийн хӀоттам байна йолу цхьаьна клеткан жӀалин нускалийн таксономин чура йоцу тоба. Цхьаьна туху, аскомицетийн а, базидиомицетийн а дакъош юкъа йоьду, 1500 гергга кеп.

Юкъара хаамаш[нисъе | нисъе чухулара]

Тобан дозанаш нисса билгаладаьхна дац: дукхаха долу жӀаьлин нускалш, цхьаьна клеткан кепара вегетативан деба таро йолуш ду, цундела церан идентификаци йо совсорг санна, дахаран циклан кхечу тӀегӀанашкахь кхуллу кхиина мицелий, ткъа цкъаццӀа макроскопийн стоьман догӀмаш. Молекуляран анализан хьесапаш юкъадовлале иштта жӀаьлин нускалшна лора башха тоба, совсоргкепарнаш, амма хӀинца уьш массара а совсоргца цхьаъ лору. 18S рРНК талламаша гайтина уллера гергарло совсоргашца кхиа таро йолчу мицелийн кепара бен[1].

Совсоргийн клеткийн хила беза барам бу 3—7 мкм диаметрехь, ткъа цхьайолу кепийн таро ю кхиа 40 мкм[2] кхаччалц.

Совсоргаш практикан доккха маьӀна долуш ю, алсама бепиган деш я йий доккхуш (Saccharomyces cerevisiae). Цхьайолу кепаш хуьлу факультативан а, билламан а патогенашца. ХӀинца юьззина гучуяьккхина совсоргийн геном Saccharomyces cerevisiae (уьш дуьххьарлера эукариоташ хилира, шен геноман юьззина секвенаци йина) а, Schizosaccharomyces pombe[3] а.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Нохчийн дош «совсорг» орам болуш ду «совс», и дош даьлла хандашах «совсо».

Совсорг, тера ду, уггаре ширачех «цӀера организмех» цхьаъ ю. Эзар шарахь адамаша лелайора уьш ферментацин а, бепиг деш а. Археологашна ширамисран гӀалийн ширачу саьлнашна юкъахь карийна кохьар а, пурни а, ткъа иштта пурнихойн а, йийхойн а суьрташ. Ӏилманчашна хетарехь, мисархоша йий даккха долийна вайн эрал 6000 шо хьалха, ткъа вайн эрал 1200 шо хьалха Ӏамийна совсорган бепиг даттаран технологи[4]. Керла бод мустбалийта лелабора бисина шираниг. Цуьнан жамӀехь тайп-тайпанчу бахамашкахь бӀешерашкахь совсоргийн селекци хилира, кхоллаелира керла Ӏаламехь йоцу физиологин расаш, дукхахъерш царех юьхьанца дуьйна йийцина шеш йолу кепаш санна. И расаш адаман белхан сурсаташ ду, культуран ораматийн сорташ санна[5].

Пастер Луи — совсоргийн спирт чохь совсаран роль гучуяьккхина Ӏилманча

1680 шарахь голландин Ӏаламхо ван Левенгук Антонин дуьххьара гина совсорг оптикан микроскоп чухула, амма лелаш ца хиларе терра ца къаьстина царна юкъахь дийна организмаш[6].

1838 шарахь французийн Ӏаламзиерхо Каньяр де Ла-Тур Шарла зиерца гайтина, совсорг — еккъа химин хӀуманаш ца хилар, ткъа кхиа а, деба а таро йолу дийна организмаш хилар, цу тӀе схьайовларан хӀумнаш а, реакцин сурсаташ а химин цхьаьнакхетар хилар[7]. Амма оцу хенахь цуьнан жамӀ къобал ца дира гӀарабевллачу химикаш Й. Берцелиуса, Ю. Либиха, Ф. Вёлера.

Каньяр де Ла-Тур бакъ хилар чеккхенца тӀечӀагӀдира 1857 шарахь французийн микробиолога Пастер Луис «Mémoire sur la fermentation alcoholique» цӀе йолчу шен белхан чохь. Пастера къийса меттиг ца буьтуш гайтира, спирт чохь совсар — хьалха ма-лорура, еккъа химин реакци хилла ца Ӏа, ткъа совсоргаш еш биологин процесс ю аьлла[8][9].

1881 шарахь Христиан Хансен Эмила, данин Carlsberg компанин лабораторин белхалочо, къастийра совсорган цӀена культура, ткъа 1883 шарахь дуьххьара лелийра иза йий доккхуш цхьаьнаэшшара йоцу йатораш метта[4]. XIX бӀешо чекхдолуш Хансен декъахь волуш йира дуьххьарлера совсоргийн классификаци. XX бӀешо долалуш юкъаевлира совсоргийн культураш билгалйохурш а, коллекцеш а. XX бӀешеран шолгӀачу декъехь совсоргех долчу Ӏилмано (зимологи) практикан болх боцуш, буьйлабелира терго ян совсоргийн экологин Ӏаламехь, цитологин, генетикан.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Wang QM, Bai FY., Molecular phylogeny of basidiomycetous yeasts in the Cryptococcus luteolus lineage (Tremellales) based on nuclear rRNA and mitochondrial cytochrome b gene sequence analyses: proposal of Derxomyces gen. nov. and Hannaella gen. nov., and description of eight novel Derxomyces species. FEMS Yeast Res. 2008 Aug;8(5):799-814.
  2. Walker K, Skelton H, Smith K., Cutaneous lesions showing giant yeast forms of Blastomyces dermatitidis., J Cutan Pathol. 2002 Nov;29(10):616-8.
  3. Глик Б., Пастернак Дж. Молекулярная биотехнология. — 2-е издание. — М.: Мир, 2002. — С. 27. — ISBN 5-03-003328-9
  4. 1 2 Бабьева И. П., Чернов И. Ю. Биология дрожжей. М.: Товарищество научных изданий КМК, 2004
  5. Liti G, Carter DM, Moses AM, Warringer J, Parts L et al Population genomics of domestic and wild yeasts. (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Nature (2009 Mar;19;458(7236):337-41)). Архив йина хьалхара хьостан чура 2011 шеран 18 августехь. Теллина 2009 шеран 18 майхь.
  6. Yeast, The Contemporry Review (1871), Collected Essays VIII..
  7. Cagniard-Latour, " Mémoire sur la fermentation vineuse, présenté à l’Académie des sciences le 12 juin 1837 ", Annales de chimie et de physique, 2×10{{{1}}} série, t. 68, 1838, pp. 206—222, consultable sur Google Books. On lit déjà dans les Comptes rendus de l’Institut de 1836 que Cagniard de Latour considérait la levure de bière comme une substance vivante. (Cagniard de Latour, " Observations sur la fermentation du moût de bière ", L’Institut, 23 novembre 1836, IV, pp. 389—390; voir L. Pasteur, Mémoire sur la fermentation alcoolique, Œuvres complètes de Pasteur, t. 2, p. 83, consultable sur Gallica, et P. Pinet, Pasteur et la philosophie, Paris, 2005, p. 51.) En 1787, Adamo Fabbroni avait déjà attribué la fermentation à une substance " végéto-animale "; voir citation dans L. Pasteur, Mémoire sur la fermentation alcoolique, Œuvres complètes de Pasteur, t. 2, p. 80, consultable sur Gallica.
  8. Planets in a Bottle, More about Yeast Архиван копи 4 ноябрехь 2009 дуьйна Wayback Machine тӀехь, Science@NASA
  9. Barnett, James A., Beginnings of microbiology and biochemistry: the contribution of yeast research Архиван копи 28 апрелехь 2007 дуьйна Wayback Machine тӀехь, Microbiology 149 (2003), 557—567