Петарбухан Ӏилманан академи

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Петарбухан Ӏилманан академи
Sankt Petersburg - Akademie der Wissenschaften (Aufriss 1741).jpg
Кхоьллина шо 1724 шеран 8 февраль

Пе́тарбухан Ӏи́лманан акаде́ми (ПӀА) — литературехь тӀеэцна юкъара йина цӀе Петарбухера Императоран Ӏилманан академи (1724—1917), дуьххьарлера лакхара Ӏилманан кхоллам Российн имперехь[1].

Российн Ӏилманан академин истори

Ӏилманан академи йиллира 28 январехь (8 февралехь1724 шарахь года российн императоран Пётр I-чун омарца[2]. 1917 шеран майхь академикаша кхин цӀе кховдийра — Российн Ӏилманан академи (РӀА), иза тӀаьхьа чӀагӀйира Ханна йолу правительствос, цӀе лелаелира 1917 шеран октябрехь[3].

Истори[нисйе бӀаьра | нисйе]

Императоран Петарбухан Ӏилманийн академин гӀишло (ИӀА)

1917 шо кхачалц Академин официалан цӀе февралан революцин яра[4] [квадратан къовларгашкахь — карара уставаш а, регламенташ а[4][5]]:

  • 1724 — Ӏилманийн а, исбаьхьаллин а академи Петарбухехь [1724 — Академи йилларан хьолан проект]
  • 1747 — Ӏилманийн а, исбаьхьаллин а императоран академи Петарбухехь [1747 — Регламент]
  • 1803 — Ӏилманийн императоран академи (ИАН) [1803 — Регламент]
  • 1836 — Императоран Петарбухан Ӏилманийн академи [1836 — Устав].

Императоран Ӏилманийн академин арахецаралла хьахийна ю 1730-гӀа шерашкахь дуьйна, масала, французийн инарлин Пьер Сюрирей де Сен-Ремисан «Артиллерийн Мемореш я ДӀаяздарш» (1733 шо) арахецарехь, Х. Н. Винсгейман атлас арахецарехь а (1737 шо).[6][7]

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. Петербургская академия наук // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  2. Российская академия наук // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  3. Есаков В. Д. От Императорской к Российской. Академия наук в 1917 году // Отечественная история. — 1994. — № 5. — С. 120—131.
  4. 1 2 Приложение 1, 2 // Иностранные члены Российской академии наук. XVIII—XXI в.: Геология и горные науки. М. Наука, 2012. С. 457—458.
  5. Новый устав РАН от 27.06.2014(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2021 шеран 28 январехь. Теллина 2021 шеран 28 январехь.
  6. Российская Государственная Библиотека. Сен-Реми, Пьер Сюрирей де / Мемории или Записки артиллерийския
  7. Президентская библиотека им. Б. Н. Ельцина. Атлас сочиненный к пользе и употреблению юношества и всех читателей Ведомостей и исторических книг

Литература[нисйе бӀаьра | нисйе]

Хьажоргаш[нисйе бӀаьра | нисйе]