Лазийчоь

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо

Лазийчоь я Лазистан (лаз. ლაზონა — Лазона; гуьрж. ჭანეთი — Чанети) — Ӏусманан провинцис (санджако) дӀалоцуш болу мохк, Трапезундан вилайетан юкъахь хилла, ткъа доза хилла Кутаисин губернин Батумин гуонца, баьхна лазаш а, хемшилаш а. XVI—XIX бӀешерийн оьрсийн хьосташкахь хьахайо «Туркойн Гуьржийчоьн» дакъа санна[1] я «Гуьржийн латта» аьлла.[2]

Ӏалам[нисъе бӀаьра | нисъе]

Лаьтта хӀинцалера Туркойчоьнан къилбаседа-малхбалехь, Малхбален-Понтийн лаьмнийн Ӏаьржа хӀордан тӀейирзина къилбаседа басешкахь. Локхалла 3931 м кхаччалц (Качкар лам Лазийчоьнан дукъ тӀера). Басеш хедийна ю охьаоьхучу эркийн тогӀенашца. Климат субтропикийн, йочанаш 2-3 эзар мм шарахь. Бердан йисттерачу асанехь лелайдо тонка, кемсаш, хьаьжкӀаш, фундук, цитрусаш. Шуьйра гӀа долу хьаннаш лаьтта ножех, леганех, пепнеха, пхенех, лаьмнийн кӀажошкахь хьаннашна бухахь ю гуттаренна а сийна йолу коьллаш; 400-1250 м лакхахь ю пепнийн-базанан хьаннаш ю; 1250-1900 м лакхахь базанан пихтанца ийна хьаннаш; лакхахь — гома хьаннаш а, ломан байнаш а ду. Ширачу заманахь ша бинчу хенахь Лазийчоь йовхо еза флора а, фауна а лечкъа меттиг яра.

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

Ширачу заманахь и регион Колхидин паччахьаллин дакъа дара. Эгриси паччахьалла довзура ширачу желтошна а, румхошна а Лазика цӀарца, ткъа гӀажаршна, Лазистан цӀарца. Къилбаседа лулахойх — мегрелех а, къилба лулахойх — эрмалойх а къаьсташ, Чанети кӀелхьара елира Ӏаьрбийн олаллех, йисира Византин юкъахь. Юккъера бӀешерашкахь Лазийчоь Гуьржийчоьнан дакъа дара, 1578 шарахь туркоша схьаяккхалц. 1878 шарахь малхбален Лазийчоь (Батуми гӀалица цхьаьна) Российн империн юкъаяхара, ткъа Ӏусманан санджакан юкъ дехьаелира Батумера Ризе. Санджакан майда яра 3733,73 км² (3500 кв. чаккхарма). Бахархой (лазаш а, желтой а) бара 138400. Лазийчоьно латтабора туркойн флотан уггаре дика хӀордахой[3].

Гуьржийн Демократин Республика 1922 шарахь йоьжачул тӀаьхьа, 1925 шарахь, Лазийчоьнан мохк бийкъира Гуьржийн ССРн (Аджари) а, кемалан Туркойчоьнан юкъахь.

Малхбуза Лазийчоь долахь хилар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Лазийчоь

Хьосташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьажа кхин а[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. Кавказскій Календарь, 1879 г., ст. 510.
  2. Андриадзе, Георгий, «Неизвестная историческая Грузия (христианский Лазистан)», ст. 88 (текст на старорусском языке), Тбилиси, 2012, ISBN 978-9941-19776-5
  3. Лазистан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.