Къоман баскетболан ассоциаци

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Къоман баскетболан ассоциаци
Логотипан сурт
2013 NBA Slam Dunk Contest at Toyota Center.JPG
Спортан тайпа Баскетбол
Кхоллар 1946 шеран 6 июнехь, Нью-Йорк
Кхоьллинарг Сильвер Адам
Мохк АЦШFlag of the United States.svg АЦШ (29)
КанадаFlag of Canada.svg Канада (1)
Слоган This is why we play
Чемпион(аш) Милуоки Бакс (2)
Максимум титулаш Бостон Селтикс, Лос-Анджелес Лейкерс (17)
Официалан сайт
Викилармин логотип Медиафайлаш Викилармехь

Къо́ман баскетбо́лан ассоциа́ци, КъБА (инг. National Basketball Association, NBA) — Къилбаседа Америкин (АЦШ а, Канадин а) божарийн профессионалан баскетболан лига. Йукъайоьду Къилбаседа Америкин коьрта йиъ профессионалан спортан лигашна КъХЛ, МЛБ, КъФЛ[1]. Кхоьллина 1946 шарахь Америкин Баскетболан ассоциаци а, Къоман баскетболан лига а цхьаьнатоьхна.

2004 шарахь дуьйна Ассоциацин йукъа йогӀу 30 команда, уьш йекъна географин хьесапца Малхбален а, Малхбузан а конференцешка, ткъа хӀора конференци, шен рогӀехь, йекъна кхаа дивизионан пхиппа команда. РогӀера шеран дохаллехь хӀора команда ловзу 82 матчехь, оцунан жамӀашца хоржу плей-оффан декъахой. Плей-оффехь командаш ловзу олимпийн системица, шен конференцехь 4 толам баккхалц. Конференцийн ши чемпион ловзу коьртачу финалехь, цигахь билгалйолу КъБА чемпионан цӀе лелориг.

2010 шарахь КъБА пайда хилира 3,8 миллиард доллар, харж хилира 3,6 миллиард сов доллар, шарахь операцин са хилира 183 миллион доллар, ткъа пайделлин гайтам — 4,8 %[2]. Ловзархочун алапан йуккъера барам 2010 шарахь хилира 4,8 миллион доллар шарахь — дуьненара муьлхха а спортан лигехьчулла алсама[3]. КъБА Коьрта офис йу Нью-Йоркера ПхоьалгӀа авенюра Олимпик-тауэран 19 гӀат тӀехь[4].

Хьалхара истори[нисйе бӀаьра | нисйе]

Нейсмит Джеймса ловзаран концепци йина масех шо даьлча, 1891 шеран Ӏай[5] йукъадовла дуьйладелира шортта, йуьхьанца меттигера, баскетболан лиганаш кхолларх керланаш[6]. Оцу лиганийн базанаш йара АЦШ малхбален бердйистан йаккхийчу гӀаланашкахь: Филадельфехь, Бостонехь, Нью-Йоркехь. 1896 шеран 7 ноябрехь хилира исторехь хьалхара баскетболан профессионалан матч: Нью-Джерси штатан, Трентон гӀалахь, меттигера Кегийрачу Нехан Христианийн Ассоциацин команда левзира ишттачу кхолламера Бруклинера командица; чоьнах мах балархьама хьожучаьргара билгала мах баккха бийзира чубогӀуш. Матч хиллачу килсан чоьнан аренда йеллачул тӀаьхьа, дисина ахча дийкъира ловзархоша шайна йукъахь; жамӀехь хӀоранна царна кхечира 15 доллар. Купер Фредан, капитан хиларна, кхечира 16 доллар, цунах цхьана ханна хилира исторехь уггаре алсама алапа долу баскетболхо. Трентонан Команда туьйлира 16-1 чоьтаца[7][8].

Хьалхара профессионалийн лига йукъайелира 1898 шарахь, цуо цхьаьнатуьйхира Пенсильванера а, Нью-Джерсера а 6 команда. Къоман баскетболан лига цхьаъ хилла ца Ӏара ишттачу кхолламех, амма шен конкурентех къаьсташ, шен йуьхьанцара кепехь иза лаьттира 5 шарахь: оцу хенахь командаш сих-сиха цхьаьна лигера кхечунна дехьайуьйлура, дукха хьолехь иштта лиганаш масех кӀирне бен ца йовлура[8][9].

Берриг махкахь гӀарайаьлла дуьххьарлерчарех цхьа профессионалан баскетболан команда хилира «Ориджинал Селтикс» (цхьан уьйр йац хӀинцалера «Бостон Селтиксца»), иза кхоьллинера 1914 шарахь, йуха йира Хьалхара дуьненан тӀом чекхбаьлча. «Селтикс» чӀогӀа онда йара, иза кхерстара цхьаьна лигера кхечу лиге шега кхочуш мостагӀ ца карош, тӀаккха йуьтура турнир конкуренци ца хиларна, уьш хилира керла хӀума йукъадаьккхинар, бира зонин дуьхьало кхетам, дуьххьара ловзархошца контракташ йукъадехира[10]. Бендер Лу(ингалс.) седа бара оцу командин[11]. Баскетбол йаржош кӀезиг Ӏаткъам ца бина «Гарлем Глобтроттерс» командо, иза йиллира 1927 шарахь Саперштейн Эйба(ингалс.)[12].

XX бӀешо долалуш баскетбол футбол а, хоккей а санна гӀарайаьлла йацара, амма 1920-гӀа шерашна йуккъехь гӀарайала йолайелира[13]. 1925 шарахь КъФЛ президенто Карр Джозефа(ингалс.) йиллира Америкин баскетболан лига(ингалс.), иштта дуьххьара гӀоьртира мехкан уггаре дика командаш цхьаьнатоха, тӀаккха формалан, 1933 шерал тӀаьхьаМалхбален бердйистан лига санна иза йехира 1955 шо кхаччалц[14].

КъБА йар а, цуьнан хьалхара некъий а[нисйе бӀаьра | нисйе]

Команда-некъий — масех шеран дохаллехь шен спортан тайпанехь коьртехь лаьттина команда

АБЛна а, 1937 шарахь йухакхоьллина КъБЛна а, 1938 шарахь кхоьллина студентийн спортан лигина ССКъА йукъара конкуренци[14], лаьттира тӀом болуш а, иза дӀабаьлча а, 1946 шеран 6 июнехь АБА йукъайаллалц[15]. АБА, муьлхха а кхечу лигел доккхачу декъехь, хӀинцалера КъБАн бух хилира. Шортта финансийн хьал долу лига кхоллархоша, масала, коьртехь президент Подолоф Морис волу, йаккхий хоккейн аренийн долахоша, баскетбол санна тӀаьхье йолу а, сиха кхуьу а спорт дехьайаккха акцент йора мехкан йаккхий аренашна тӀе, масала «Бостон-гарден» а, «Медисон-сквер-гарден» а тӀе[16].

Silk-film.png Арахьара видеофайлаш
КъБА (АБА) исторехь дуьххьара чукхоьссина буьрка
Silk-film.png Ossie Schectman scores the first point in the NBA

Дуьххьарлера цхьаьнакхетар хилира Торонтохь «Мэйпл Лиф-гарденс» чохь, цигахь меттигера «Хаскизо» тӀеийцира Нью-Йоркера «Никербокерс»[16]. Иштта, лигашна йукъара коьрта къастам бара, КъБЛ клубашна йукъахь мехкан коьрта ловзархой бара, амма АБА матчаш дӀахьора йаккхий стадионашна тӀаьхьх, лакхара жамӀаш ца гайтахь а, дукхаха дерг 24 секундан бакъо ца лелайарна[17]. Нагахь дебютан шарахь АБА чемпион коьртехь лидер Фулкс Джо волу, йуьхьанца дуьйна керла лигин йина «Филадельфия Уорриорз» команда хиллехь, 1948-гӀа а, 1949 гӀа шерашкахь толам баьккхина «Балтимор Буллетс» а, «Миннеаполис Лейкерс» хьеший бара луларчу лигашкара (АБЛ а, КъБЛ а йукъара)[18][19].

1949 шеран 3 августехь цхьаьнакхийтира КъБЛ а, АБА а долахой, цигахь куьг йаздира ши лига вовшахтохаран бертан, царех йира цхьа лига Къоман баскетболан ассоциаци, цунна йукъа йуьхьанца йахара 17 команда — 3 дивизион 5 йа 6 команд хӀора дивизионехь[20]. 1950 шарахь 6 команда йукъара йелира КъБАн, ткъа 1954 шарахь командийн барам лагӀбелира 8-на тӀекхаччалц, и йерриге бархӀ тахана а йолуш йу: «Никс», «Селтикс», «Уорриорз», «Лейкерс», «Ройалз» / «Кингз», «Нэшионалз» / «Севенти Сиксерз», «Пистонс», «Хокс»[21].

Джордж Майкен (аьтту агӀора) Де Полан Университет йукъахь ловзучу хенахь

Хьажа иштта[нисйе бӀаьра | нисйе]

Лиганаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Испискаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Кхин тӀе[нисйе бӀаьра | нисйе]


Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Комментареш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Хьосташ[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. Darren Everson The Four Sports Commissioners Weigh In(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). The Wall Street Journal (7 мая 2009). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 11 октябрехь.
  2. NATE SILVER Calling Foul on N.B.A.’s Claims of Financial Distress (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). NY Times (5 июля 2011). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 4 октябрехь.
  3. NBA leads in highest average salary (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). foxsports.com (22 апреля 2011). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 24 июлехь.
  4. What is the address to the NBA league office?(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). NBA.com. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 12 октябрехь.
  5. James Naismith(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Basketball Hall of Fame. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 11 октябрехь.
  6. David L. Porter. Biographical dictionary of American sports: 1992-1995 supplement for baseball, football, basketball, and other sports. — Greenwood Publishing Group, 1995. — P. 1—3. — 811 p. — ISBN 0313284318.
  7. Brad Herzog. Hoopmania: The Book of Basketball History and Trivia. — The Rosen Publishing Group, 2002. — P. 16. — 176 p. — ISBN 082393697X.
  8. 1 2 John Grasso. Historical Dictionary of Basketball. — Scarecrow Press, 2010. — P. 6—7. — 497 p. — ISBN 081086763X.
  9. Charles Rosen. The first tip-off: the incredible story of the birth of the NBA. — McGraw-Hill Professional, 2008. — P. 11. — 244 p. — ISBN 0071487859.
  10. Naismith Memorial Basketball Hall of Hame Original Celtics (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). hoophall.com. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 24 июлехь.
  11. Vincent M. Mallozzi Lou Bender, Columbia Star Who Helped Popularize Basketball in New York, Dies at 99 (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). New York Times (12 сентября 2009). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 24 июлехь.
  12. HARLEM GLOBETROTTERS HISTORICAL TIMELINE (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Official Site of the Harlem Globetrotters. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 24 июлехь.
  13. Kathleen Morgan Drowne, Patrick Huber. The 1920's. — Greenwood Publishing Group, 2004. — P. 163—164. — 331 p. — ISBN 0313320136.
  14. 1 2 John Grasso. Historical Dictionary of Basketball. — Scarecrow Press, 2010. — P. 32. — 497 p. — ISBN 081086763X.
  15. John Grasso. Historical Dictionary of Basketball. — Chronology XVII: Scarecrow Press, 2010. — 497 p. — ISBN 081086763X.
  16. 1 2 Murry R. Nelson. The National Basketball League : a history, 1935–1949. — P. 160. — 284 p. — ISBN 978-0-7864-4006-1.
  17. History of the Shot Clock (22 октября 2001). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 10 февраля 2009. Теллина 2011 шеран 29 октябрехь.
  18. John Steadman '48 Bullets had nothing -- except championship (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори) (22 февраля 1998). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 24 июлехь.
  19. 1948-49 Minneapolis Lakers Roster and Statistics (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). basketball-reference.com. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 23 январехь. Теллина 2011 шеран 24 июлехь.
  20. Гомельский В. А. Истоки // НБА / Под ред. А. Осокина. — М.: Городец, 2006. — 224 с. — ISBN 9785958401659.
  21. John Grasso. Historical Dictionary of Basketball. — Scarecrow Press, 2010. — P. 252. — 497 p. — ISBN 081086763X.
Цитатийн гӀалат: Тег <ref> «referee» цӀарца, кху <references> йукъахь билгалйина йолу, хьалха хилла йозан йукъахь йац.

Хьажоргаш[нисйе бӀаьра | нисйе]