Кузнецова, Эра Васильевна

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Кузнецова Эра Васильевна
Йина терахь 1927 шеран 7 февраль({{padleft:1927|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})
Йина меттиг Полевской, Свердловскан область, РСФСР, ССРС
Кхелхина терахь 1988 шеран 28 апрель({{padleft:1988|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:28|2|0}}) (61 шо)
Кхелхина меттиг Свердловск, РСФСР, ССРС
Пачхьалкх ССРСFlag of the Soviet Union.svg ССРС
Ӏилманан кхоче лексикологи, лексикографи
Альма-матер Кеп:МПУ филфак (1949)
Ӏилманан куьйгалхо С. И. Ожегов, П. С. Кузнецов
Боьвзу дешархой Л. Г. Бабенко, О. А. Михайлова
Воьвзу сана Уралан семантийн ишкол кхоьллинарг
СовгӀаташ


«Къинхьегаман ветеран» мидал

Кузнецо́ва Э́ра Васи́льевна (19271988) — советийн лингвист, филологин Ӏилманийн доктор, Уралан университетан филологин факультетан профессор, Уралан семантийн ишкол кхоьллинарг.

Биографи[нисйе бӀаьра | нисйе]

Йина Свердловскан областера Полевской гӀалахь, КалугингӀеран Мария Константиновнин а, Василий Николаевичан а боккхачу доьзалехь. Цуьнан да — Дуьненан хьалхарчу тӀеман декъашхо, георгийн орденан кавалер, Гражданийн тӀеман шерашкахь, революцин гӀуллакхан муьтӀахь волу, дошлойн полкан баьчча. ТӀеман кхиамашна делира ЦӀечу Байракхан орден а, детин герз а, амма 1937 шарахь лецира, дукха хан ялале кхелхира Воркутан маьӀда доккхийлехь.

1949 шарахь Э. В. Кузнецовас чекхъяьккхира МПУ филологин факультет, цуьнан курсехь бара тӀаьхьа гӀарабевлла лингвисташ Г. А. Золотова, Е. А. Земская, С. П. Лопушанская, кхин а.

С. П. Лопушанскаян дагалецамашца, Калугина Эрех оцу хенахь олура «адам цӀе…» — «чӀогӀа хаза, чӀогӀа оьрсалла долуш, чӀогӀа хьекъале, чӀогӀа къинхьегаме, чӀогӀа хьесапе, чӀогӀа сема»[1]

Цуьнан дипломан белхан Ӏилманан куьйгалхо вара С. И. Ожегов. 1952 шарахь чекхдаьккхира кандидатан диссертаци «Свердловскан областан Полевски кӀоштара леран дошаман хӀоттам» теманца (Ӏилманан куьйгалхо П. С. Кузнецов). 1953 шарахь дуьйна — Уралан пачхьалкхан университетехь ю, юьхьанца ассистентан, цул тӀаьхьа оьрсийн меттан а, юкъара мотт хааран а кафедран лакхара хьехархочун хьокъехь, цигахь йолаелира «Юккъера Уралан оьрсийн леран дошам» арахеца кечам бан. Цуьнца цхьаьна цуо Ӏамийра таханлерачу оьрсийн меттан залоган а, дерзоран хандешнийн а категореш. 1974 шарахь чекхдаьккхира докторан диссертаци тема «Оьрсийн „объект юкъаялон“ хандешнаш дешнийн функцин-семантикан класс санна». Оцу шеран сентябрехь хилира таханлерачу оьрсийн меттан кафедран куьйгалхо, иза хьалха яра юкъараллин гӀоьнца лаьтташ. Кхин а шиш о даьлча, 1976 шеран сентябрехь, оцу кафедран ло юьззина статус, ткъа Э. В. Кузнецован — официалан кафедран куьйгалхочун дарж.

Ӏилманан-талламан болх[нисйе бӀаьра | нисйе]

Э. В. Кузнецова — лексикологин а, лексикографин а областера говзанча ю. Кхин а меттан оьздангаллин, дош кхолларан, синтаксисан, исбаьхьаллин кхолламан меттан проблемаш кечйира. Оьрсийн меттан лексикан хӀоттаман структуран ойлан тӀетевжина, Э. В. Кузнецовас кечдо семасиологин талламан хьесапаш, лексикера системан юкъаметтигаш гучуйоху. Э. В. Кузнецовас юкъадаьккхина лексикан-семантикан тобанийн (ЛСТ) дешан лексикан маьӀнан тӀегӀанан идентификацин хьесап кхин дӀа лелийра, уггаре хьалха, цуьнан шен дешархойн белхашкахь. Уьш лерина дара тайп-тайпана хандешнийн ЛСТ талла.

Цуьнан керланиг юкъадоккху жайна «Оьрсийн меттан лексикологи» шозза зорба тоьхна «Лакхара ишкол» арахецаралло, магийна массо а Российн университеташна. «Лексикологи» ечу хенахь Э. В. Кузнецова хилира хьалхарниг, хӀунда аьлча оцу хенахь лексика системаца яздаран ламасташ яцара. Керланиг лору, лекискан система чоьхьара а, арахьара а курсан бух бан авторо бина сацам, цуо таро йира керлачу агӀора лексикологин дешаран курсан система ян. И. А. Стернина дийцарехь, и дешаран жайна ду, лексикологин а, семасиологин а проблемаш лелочу, хӀора а лингвистан текхан жайна[2].

ТӀаьххьара белхаш лерина оьрсийн хандешнийн а, семантийн моделийн а лексикан-семантийн тобанашца йоьзна предложенийн хеттаршна, ткъа кхин а семантийн синтаксисан проблемашна а.

Э. В. Кузнецова лору Уралан семантийн ишкол кхоьллинарг. Цуьнан куьйгаллица кхоллаелла хьехархойн, аспирантийн, студентийн кхоллараллин коллектив, Ӏилманан гуонашкахь иза евза проблеман тоба «Оьрсийн хандош». Цуьнан белхан жамӀ хилира Э. В. Кузнецован куьйгаллица кечйина дешаран «Оьрсийн хандешнийн лексикан-семантийн тобанаш» (Свердловск, 1988) дошам-справочник а, изза цӀе йолу коллективан монографи а (Иркутск, 1989). Цуо кечвина Подготовила вуьрхӀийтта Ӏилманийн кандидат. ТӀаьхьуо Э. В. Кузнецован барх дешархочо чекхдаьккхира докторан диссертаци. Цуьнан дешархо Л. Г. Бабенко ю хӀинца Уралан семантийн ишколан куьйгалхо.

СовгӀат дина «Къинхьегаман ветеран» мидалца, УССР Лакхара а, юккъера лерина а дешаран министраллин Сийлахь грамотица.

Елла 1988 шеран 28 апрелехь, дӀайоьллина Полевскойн Къилбан кешнашкахь шен майрачун Кузнецов Владимир Леонтьевичан уллехь.

Коьрта белхаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  • Методические указания и материалы к спецсеминару «Системные отношения в лексике». — Донецк, 1968.
  • Лексикология русского языка : учеб. пособие. — М., 1982, 1989.
  • Язык в свете системного подхода. — Свердловск, 1983.
  • Лексико-семантические группы русских глаголов: Учебный словарь-справочник. — Свердловск, 1988.
  • Лексико-семантические группы русских глаголов. — Иркутск, 1989.

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. Русская глагольная лексика: пересекаемость парадигм: Памяти Эры Васильевны Кузнецовой. Екатеринбург, 1997, С. 489.
  2. Боровикова Н. А. Э. В. Кузнецова: человек, ученый, исследователь Архивацийина 13 февралехь 2009 шеран. // Проект «Архей».

Литература[нисйе бӀаьра | нисйе]