Иваненко, Виктор Валентинович

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Иваненко Виктор Валентинович
оьрс. Ви́ктор Валенти́нович Иване́нко
РСФСР ПКхК председатель
 — 1991 шо 26 ноябрь
(д.кх. 1991 шеран 5 майхь дуьйна)
Президент Ельцин Борис Николаевич
Хьалха хилларг дарж меттахӀоттийна; ? (1965 шо кхачале)
Когаметтаниг дарж дӀадаьккхина
РСФСР Федералан кхерамзаллин агенталлин инарлин директор — РСФСР министр
 — 1992 шо 15 январь
Президент Ельцин Борис Николаевич
Когаметтаниг Баранников Виктор Павлович

Вина терахь 1947 шеран 19 сентябрь({{padleft:1947|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:19|2|0}}) (75 шо)
Вина меттиг ССРС РСФСР, Тюменан областан, Ишиман кӀоштара Кольцовка эвлахь
Кхелхина терахь 2023 шеран 1 январь({{padleft:2023|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (75 шо)
Парти
Дешар
СовгӀаташ
ЦӀен Седан орден RUS Medal In Commemoration of the 850th Anniversary of Moscow ribbon.svg SU Medal Veteran of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg SU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg
SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg Ала хӀума доцуш гӀуллакх дарна 1 тӀегӀан мидал Ала хӀума доцуш гӀуллакх дарна 2 тӀегӀан мидал Ала хӀума доцуш гӀуллакх дарна 3 тӀегӀан мидал
Пачхьалкх ССРСFlag of the Soviet Union.svg ССРС
РСФСРFlag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg РСФСР
ЦӀе инарла-майор[d]
Буьйр дар РСФСР Федералан кхерамзаллин агенталла[d], РСФСР Пачхьалкхан кхерамзаллин комитет

Иване́нко Ви́ктор Валенти́нович (1947 шеран 19 сентябрехь, Тюменан областан, Ишиман кӀоштара Кольцовка эвлахь – 1 январь 2023 шеран) — советийн а, российн а пачхьалкхан кхерамзаллин меженийн гӀуллакххо, РСФСР ПКхК председатель, РСФСР федералан кхерамзаллин директор, инарла-майор.

Карьера[нисйе бӀаьра | нисйе]

Чекхйаьккхира Тюменан индустриалан институтан электротехникин факультет (1970)[1] говзаллашца «Автоматика а, телемеханика а», «инженер-электрик». 1971 шарахь чекхйаьна ССРС ПКхК лакхара курсаш.

Болх бина ССРС а, РСФСР а пачхьалкхан кхерамзаллин меженашкахь (1970—1992). 1970—1986 шерашкахь болх бира Тюменан областан ПКхК урхаллехь: оперативан векал, Нижневартовскан гӀалин декъан хьаькам, Урхаллин хьаькаман гӀовс.

1986—1991 шерашкахь — ССРС ПКхК лакхара инспектор, декъан хьаькам, инспекторийн урхаллин хьаькаман гӀовс.

1991 шеран майхь дуьйна — председателан декхарш кхочушдийриг[2], а с 5 августа по 26 ноября 1991 года — председатель воссозданного КГБ РСФСР[3][4].

Российн, 1991—1993 шерашкахь, хилла инарлин прокуроро В. Г. Степанковс (2016) деллачу суьртаца: "...советийн ПКхК Ӏаткъамах мукъавала гӀортар дара иза. Амма цуьнан чӀогӀа хадийна аппарат йара, верриг 100 стаг, хевшина бара уьш оццу Лубянкехь, Крючков санна"[5].

1991 шеран 26 ноябрехь Российн президента Ельцин Бориса омар делира РСФСР ПКхК РСФСР Федералан кхерамзаллин агентсталла (ФКхА) йарах лаьцна[4]. Генеральным директором этого агентства — Министром РСФСР был назначен Виктор Иваненко[6]. В январе 1992 года освобожден от должности[7] дукха хан йаллале, РСФСР Конституцин суьдан ховшаршкахь ФКхА а, ЧГӀМ цхьаьнатоьхна КхЧГӀМ ярна дуьхьала вистхиларна, «штаташ йацйарна» дӀаваьккхира пачхьалкхан кхерамзаллин меженашкара[8](жамӀ – суьдо сацийра президентан Ельцинан КхЧГӀМ кхолларан омар).

Йукъараллин гӀуллакх[нисйе бӀаьра | нисйе]

  • Россия-АСЕАН цхьаьна гӀуллакхдаран фондан Тергонан кхеташонан декъахо
  • Къоман гражданийн бакъонашларйаран, законашкхолларан, суьдан меженашца йукъаметтиг лелон комитетан президиуман декъахо
  • Маьрша «Гражданийн йукъаралла» кхолламан президиуман декъахо
  • Арахьара а, дуьхьалонан а политикин кхеташонан декъахо[9]
  • Российн Федерацин Федералан Гуламан Пачхьалкхан Думин III кхайкхаман депутатийн кандидатийн федералан испискин йукъахь вара, йукъатеттинера харжаман блоко «Даймохк - Йерриг Росси»

Позици[нисйе бӀаьра | нисйе]

  • «йукъараллин лаийта деза йукъараллин тергам латто а, иза бан таро йан а. Хьалхара гӀулч мукъане а йаккха йеза, эра ду вай, Пачхьалкхан думин бакъо йала йеза башха гӀуллакхийн белхан парламентан таллам бан. Прецедент а кхуллур йу, Ӏемар а ду. 1991 шарахь иза дан гӀоьртира, аса хьалха дийцира ПКхК кадрийн резерве хьожу депутатийн комиссех лаьцна. Кхинчу мехкашкахь башха гӀуллакхийн белхан тӀехьа парламентан тидам — хила йеза норма ю»[8].

СовгӀаташ[нисйе бӀаьра | нисйе]

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. ТюмГНГУ — 55. Имена Нефтегаза: Виктор Иваненко — Тюменский Государственный Нефтегазовый Университет Архивйина 2013-12-27 — Wayback Machine
  2. Постановление Президиума Верховного Совета РСФСР от 05.05.1991 № 1166-I(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 26 августехь. Теллина 2014 шеран 24 августехь.
  3. Указ Президента РСФСР от 05.08.1991 N 33 «О Председателе Комитета государственной безопасности РСФСР»>
  4. 1 2 УКАЗ Президента РСФСР от 26.11.1991 N 233 «О ПРЕОБРАЗОВАНИИ КОМИТЕТА ГОСУДАРСТВЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ РСФСР В АГЕНТСТВО ФЕДЕРАЛЬНОЙ БЕЗОПАСНОСТИ РСФСР» (вместе с "ВРЕМЕННЫМ ПОЛОЖЕ…(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 4 мартехь. Теллина 2016 шеран 21 апрелехь.
  5. https://tass.ru/spec/august1991
  6. УКАЗ Президента РСФСР от 26.11.1991 N 234 «О РУКОВОДИТЕЛЯХ АГЕНТСТВА ФЕДЕРАЛЬНОЙ БЕЗОПАСНОСТИ РСФСР»(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 4 мартехь. Теллина 2016 шеран 21 апрелехь.
  7. «Борис Ельцин берет свой указ назад» «Известия», 18 января 1992 г., № 15
  8. 1 2 Ъ-Огонек — Без названия
  9. Иваненко Виктор Валентинович | Совет по внешней и оборонной политике

Хьажоргаш[нисйе бӀаьра | нисйе]