Дуьненаюкъара юкъаметтигийн теори

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску

Дуьненаюкъара юкъаметтигийн тео́ри — дисциплина, шен гуранчохь дуьненаюкъара юкъаметтигашка теоретикийн хьажарца гуш йолу. И дисциплино лар а хьо, анализ а йо дуьненаюкъара юкъаметтигийн юкъара законийн концепцийн кепара[1]. Оле Холстис яздо дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорино болх барах иштта, бес-бесара бӀаьргаш долчу куьзганчохь санна дуьненан хазалла бес-бесара го, амма мадарра ца го. Масала, реалисто дуьненаюкъара юкъаметтигашкара билгал белхаш тергал ца бо, ткъа конструктивисто иза чӀогӀа ладаме болх лору. Дуьненаюкъара юкъаметтигийн уггар гӀараяьлла кхо теори — реализм, либерализм, марксизм.

Дуьненаюкъара юкъаметтигийн тео́ри екъа йиш ю принципашца: «позитивистийн/рационалистийн» теореш, пачхьалкхан хьажамехь фокусаци йо анализ тӀехь, «пост-позитивистийн/рефлективистийн», шена юкъабалабо шорбина кхетам, пачхьалкхан хьажам боцуш, кхерамазаллин (дуьненаюкъара политика лело оьздангаллин, экономикийн, социалан факторшна чот лелор). Билдаккха деза, бӀоста ойла йолу дуьненаюкъара юкъаметтигийн теореш дукха хьолахь геополитикехь цхьаьна хуьлу. Масала, конструктивизм, институционализм, марксизм, кхин а. ТӀаккха а, тахана уггар яьржина ю реализман а, либерализман а дуьненаюкъара юкъаметтигийн ишколаш. ТӀекхеташ бу социалан конструктивизман агӀончаш[2].

ДӀадолор[нисъе | нисъе чухулара]

Дуьненаюкъара юкъаметтигаш теоретикехь Ӏамор доладелла Хьалхара Дуьненан ТӀом чекхбаьлчи, Уэльсан Университетехь дӀайиллира дуьненаюкъара юкъаметтигийн кафедра[3]. Ӏаморан шолгӀа тулгӀе йолаелира XX бӀешеран 30-гӀа шераш чекхдовлуш. ГӀарабевлла талламхой бу Э.Х Карр The Twenty Years' Crisis, Ганс Моргентау Politics Among Nations[4]. Дуьненаюкъара юкъаметтигийн дуьххьара ишколаш шина тӀеман юккъерчу муьрехь болх тӀеберзира дуьненаюкъара политикан ницкъийн баланс лелоран принцип, коллективан кхерамазалла принципе дехьаяккхаре. Оцу ойланчех олура «Идеалисташ»[5]. Оцу некъан уггар чӀогӀа критика лору Каррас юкъаялийна йолу «реалистийн» анализ.

Дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорешкара кхетамбаларан а, материалан а агӀонаш ю дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорешна классификацин доза тухург. Кхетамбаларан теореш — ю теоретикийн анализ ца ян луш йолу хӀума санна дуьне гуш ериг, иза долуш дерг ду, тӀеиэца дезаш а ду. Материалан теореш Ӏамайо теоретикийн анализ гӀирс санна, кхетам луш болу гуонахьара долушдолчух кхета[6].

Реализм[нисъе | нисъе чухулара]

Фукидид, автор ву Пелопонесан тIеман историн , лору дуьххьарлера реалист[7].

Реализм я политикан реализм[8] ю хьалхе йолу дисциплина ша юкъаяьлчихьа а[9]. ХӀокху теорин бух бу Фукидидан, Макиавеллин, Гоббс Томасан белхаш. Хьалхара реализман амалш билгальян мегар ду тӀемаш юкъара идеалистийн ойланийн реакци санна. ШолгӀа Дуьненан тӀом болабалар реалисташ тидара идеалистийн ойланаш кӀезиг хиларан ду бохуш. Ю Реализма бу кхин дуккха а некъаш, амма бух тӀиера принципаш юьсу статизм, дийна йисар, йозуш ца хилар, ша тояр[9].

  • Статизм: — коьрта ловзархо дуьненаюкъара аренехь ю къоман пачхьалкхаш[10]. Вуьшта оцу теорех олу — пачхьалкхан центристийн. Теори къаьсташ ю дуьненаюкъара юкъаметтигийн либералан теорех, коьрта роль дӀало пачхьалкхан боцучу ловзархошна, къоман тӀехуларчу политикан кхолламашна, дуьненаюкъара кхолламашна.
  • Дийна йисар: Реалисташна хета, дуьненаюкъара политикан системан урхалладо анархица, аьлча а дац центран Ӏедал[8]. Цундела, дуьненаюкъара политика — пачхьалкхашна юкъахь Ӏедал къийсар, къоман хьаштийн приоритетан тӀетевжина болу къовсам бу[11].
  • Йозуш ца хилар а, ша тояр а: Реалисташна хета, цхьанне а йолуш йолчу пачхьалкхана тӀетовжа мегар дац дийна йисаран къовсамехь. Цундела, ша тояран тӀех болх бан беза, хьалха, йозуш йоцу политика хилархьама, шолгӀа, аьттонца лардан къоман хьашташ.

Реализмо ло масех коьрта хьекъал: къоман пачхьалкхаш цхьалха ю, арахьара политика лелайо географин принцип тӀе а тевжина дуьненаюкъара юкъаметтигийн анархин системера ловзархой а болуш. Дуьненаюкъара анархин системан таро ю пачхьалкхийн юкъаметтиг дӀанисъян. Муьлхха а къоман пачхьалкх я хьалхе йолу ловзархо дуьненаюкъара аренин. ТӀаккха, лакхара кхолламан пачхьалкхан кеп даиман а вовшешца къовсамехь ю. Пачхьалкх автономин рационалан ловзархо хилла тайп-тайпана кепара лела, тӀехьаяьлла лела шен хьашташна а, коьрта Ӏалашо йолуш — латто а, чӀагӀъян а шен кхерамазалла, цунах доьзна суверенитет а, дийна йисар а. Реализмо чӀагӀдо, шен хьашташ тӀехьаяьлла лелаш, пачхьалкхо гулйо ресурсаш, тӀаккха тӀехьалон пачхьалкхийн юкъаметтигийн амал билгалйолу гулйинчу ресурсийн барамца. Цуо билгалйоккху пачхьалкхийн ницкъийн тӀегӀа. Пачхьалкхан ницкъ, шен рогӀехь, билгалбоккху тӀеман, экономикан, политикан таронашца.

Цхьаболу реалисташ[12] лору, пачхьалкхашка агресси тӀехьлон юьсуш ю, ткъа лаьттан экспансино доза хӀоттадо дуьхь-дуьхьал йолчу пачхьалкхашна. Кхин реалисташ (тӀелеташ болу/ларлуш болу реалисташ)[12] лору, пачхьалкх даиман а тергоеш хуьлу шен кхерамазаллин а, ша латтаран а. Махкларбаран агӀора хьаьжча, кхерамазаллин дилемма кхоллало, кхерамазалла чӀагӀйича кхоллало жима гӀуо хьал, хӀунда аьлча мостагӀчо шен тӀеман ницкъ чӀагӀбийр бу, паритете кхачархьама а, цул тӀехьа хьалхе латто а.

Неореализм[нисъе | нисъе чухулара]

Неореализм я структуран реализм — иза реализм кхиор ду, дуьххьара гайтина Кеннет Уолтца шен Дуьненаюкъара политикин теореш. Неореализман масех некъ бу. Дукха хьолахь неореализмах «хӀинцалера реализм» олу[13]. Уолтцан неореализмо чӀагӀдо, структуран эффект тергалъян еза тайп-тайпана пачхьалкхийн лелар дуьйцуш. Структура аьлча кхетам хуьлу a) дуьненаюкъара юкъаметтигийн система болх байтаран коьрта принцип анархи ю, б) таронаш пачхьалкхашна дӀасаекъар. Уолтца шеконе хӀоттайо гӀиллакхан реалистийн тӀегӀойла пачхьалкхийн ницкъан деккъа тӀеман ницкъан агӀора, цуьнан меттана цуо дӀабоьллу пачхьалкхан ницкъан кхетам пачхьалкхан тайп-тайпанчу сферашкара (социалан, оьздангаллин, экономикан, политикан) тароне хьаьжжина йолу комбинаци санна[14].

Либерализм[нисъе | нисъе чухулара]

Демократин машаран теорин дуьххьарлера дакъа Кантан машаран болу белхаш дара[15].

Либерализмал хьалха «идеализм» хилла. Идеализме, я утопианизме, критикица хьовсура реалисташ[16]. Дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь идеализм (иштта олу «Вильсонианизм», ассоциации йо американ президентаца Вильсон Вудроца) — иза пачхьалкхан арахьара политика муьтӀахь ю чоьхьара политикан хьашташна боху принцип хьоьхуш йолу политикан ишкол ю. Сурт довзалц дало мегар ду цхьа масал: идеалист даггах теша тарло, шайн пачхьалкхехь къоьллица болу къовсам бан беза дозанал арахьарчу къоьллица. Вильсонан идеализм хьалхе яра либерализман, иза шуьйра къобал йира ШолгӀа дуьненан тӀом чекхбаьлча.

Либерализмо чӀагӀдо, пачхьалкхан таронаш яц, ткъа пачхьалкхан гӀоле хетар ду пачхьалкхийн лелар билгалдоккхуш уггар хьалха. Пачхьалкхе цхьалха ловзархочунга санна хьоьжуш йолу реализмах къаьстина, либерализмо могийта плюрализм пачхьалкхан белхан. Цигара схьа, гӀоле хетар къестор ду пачхьалкха тӀиера пачхьалкха тӀе кхаччалц, оьздангалле, зависимо от культуры, экономикан системе я политикан режиме хьаьжжина. Либерализмо иштта лору, пачхьалкхийн юкъаметтиг чекхйолуш яц пачхьалкхан кхерамазаллин балан тӀехь, кхин а хуьлу юкъаметтигаш коммерцин фирмашкахула, кхолламашкахула, адамашкахула. Цуьнан тӀехьло, дуьненаюкъара юкъаметтигийн анархин системан меттана, юкъабалабо кхетам ДЮ системан боккха чолхе хӀоттам. Масала, цхьана пачхьалкхан киноиндустрихула таро ю яржо цуьнан оьздангалла дуьненан тӀехь — иза ду дуьненаюкъара юкъаметтигашкара оьздангаллин ницкъан гуш долу масала. Кхин цхьа хьекъале хӀума ду хӀокху теорера, массарна а пайда хир бу коопераци яхь а, вовшех дозуш а хилахь — иза машаран закъалт ду.

Неолиберализм[нисъе | нисъе чухулара]

Неолиберализм, либералан институционализм я неолибералан институционализм[17] — иза либерализм кхиор ду. ХӀокху теорис чӀагӀдо дуьненаюкъара политикан институтийн таро ло пачхьалкхашна аьттонца дуьненаюкъара юкъаметтигашна коопераци ян. Цуьнан коьрта ойла тида мегарду иштта: интенсификаци а, дуьнен тӀехь паргӀата базар яржар а, экстенсиван — дуьненаюкъара масштабехь, интенсиван — юкъараллин дахаран массо сферашна. Иштта, неолиберализмо гойту принципиалан гергарло глобализацица, экономикан сферехь муххале а. Дуьненан экономикан юкъайоьдуш, паргӀата дуьненаюкъара базар йолало дуьххьар дӀа Ӏаткъам бан дуьненаюкъара юкъаметтигашна — айало транснкъаьмнийн корпорацийн роль. Оцу хьолашкахь пачхьалкхан хьал ладаме хуьлу, амма хьалхара роль ца хуьлу.

Пост-либерализм[нисъе | нисъе чухулара]

Пост-либералан теорин цхьаьна версис гойту, таханлера глобализацин дуьненан гуранчохь пачхьалкхаш, факт хилла, коопераци ян езаш ю, шен кхерамазалла а, суверенан хьашташ а кхочушдархьама. Классикан либерализман башхаллаш суверенитет а, автономи а кхетамийн реинтерпретацехь ю. Автономи хуьлу дика бален концепци, дӀахиллайолу иштта гӀиллакхехь болчу кхетамах, масала, паргIато, шаялар, фактор, тӀаккха чолхе кеп оьцу цуо. Ладаме ду алар, автономи уьйр ю пачхьалкхан таронца дика урхалла дан. Цунах терра, суверенитет дӀахуьлуш ю бакъо кхетамах декхарш кхетаме. Глобализаци йинчу дуьненахь дуьненаюкъара кхолламийн таро ю декъаяло суверенан пачхьалкхаш жоьпалле тайп-тайпана гӀуллакхаш бахьнехь. Оцу хьоло даладо суверенитета шен дуьххьарлера маьӀна дайаре. ТӀаккха а, ца оьшу хӀара теори нийсачех цхьаъ лара. Пост-либералан теори интерпретаци ян цхьа агӀуо бен хила йиш яц — бан а бац, я хила йиш а яц дуьненаюкъара кхоллам, глобалан цхьаьнаэшаралла а, кхерамазалла а латто, дӀабаккха анархин бала дуьненаюкъара юкъаметтигийн системера, боху ойла. Амма и бала дӀабаккха гӀерташ бу, цундела дуккха а пачхьалкхаш шешша дӀало цхьайолу шайн бакъонаш юьззина автономи а, суверенитет а дуьхьа, вуьшта аьлча пачхьалкхаш дӀало цхьа дакъа шайн суверенитетах дуьненаюкъара кхолламна, цара цуьнца хийцина оцу пачхьалкхийн хьашташ лардийр ду[18]. Пост-либерализман кхин цхьа верси ю, юкъараллин ницкъаш кхетаман дика гуш хилар билгалчу пачхьалкхан а, дуьззина дуьненаюкъара юкъаметтигийн системан а. Политикан системан пачхьалкхан политикан дахаран кхечу сферашкара юкъараллин декъах кхеташ дацахь, кхетар вац билгалчу пачхьалкхийн ницкъ айабаларх, охьабожарх, гӀелбаларх. Цул сов, юкъараллин ницкъийн политикин а, экономикан а болу, пачхьалкхан меженаш а, институташ а гойту цхьа эмпирийн тешаллаш, вайн хенахь дуьненаюкъара юкъаметтигийн билгал хийцамаш хилар[19].

Конструктивизм[нисъе | нисъе чухулара]

Конструктивизм дуьненаюкъара юкъаметтигийн теори санна кога тӀехӀоттар доладелира Берлинан пен (суьртан тӀехь) а, коммунизм а Малхбален Европехь эгначул тӀехьа[20]

Конструктивизм[21] кхетайо неореалистийн а, неолибералийн а ойланаш шеконе йоху теори санна[22]. Конструктивизман коьрта принцип — дуьненаюкъара политика шеконехь йоцу ойланийн, коллективан мехаллийн, оьздангаллин, социалан идентификацин Ӏаткъамца кхоллаяларх. Конструктивизмо гойту, долушдерг кхоьллина социалан мехаллин бух тӀехь, цара ло керла маьӀна материалан дуьнена (социализман гергара идейш)[23]. ХӀара теори кхоллаелла дуьненаюкъара юкъаметтигийн а, керла дуьненаюкъара ницкъаш кхолларан теорин ролан Ӏилман методан гонахьарчу къийсаман бух тӀехь[24].

Реалистийн а, либералийн а шийла тIом чекхбериг хилар дийцар гӀалат дара, цуо цӀеххьана айбира конструктивистийн авторитет. Конструктивизм луьй либерализман гӀиллакхийн статистийн некъан а, реализман дуьненаюкъара юкъаметтигийн анализан а, тергон акцент йо, дуьненаюкъара юкъаметтигаш — социалан конструкци хиларна. Дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь реализман гӀуллакх коьртаниг кхерамазаллиций, материалан ницкъаций долучу, ткъа либерализм экономика вовшенцаязаре а, пачхьалкхан чоьхьара политикан факторашка а хьоьжучу хенахь, конструктивизм дуьненаюкъара юкъаметтигийн системехь алсама ойла тӀеягӀийтина идейн анализан ролан. «Идейш» конструктивисташ кхетадо Ӏалашо, кхерамаш тийсар, кхерам, тождествош, хьолах кхетаран кхин элементаш, цара дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь Ӏаткъам бо пачхьалкхан а, пачхьалкхан йоцучу а объекташна. Конструктивисташна, дукха хьолахь идейн фактораш беххачу муьрехь Ӏалашо а, жамӀ а долуш хета, иза ю гӀолен агӀо материалистийн теорел (реализм, либерализм). Масала, конструктивисташ билгалдоккху, АЦШ эскар совдаккхар гӀуочу агӀора кхетор ду Кубехь я Россехь (исторера гома пачхьалкхаш), ткъа Канадехь а, Йоккха Британехь а (исторера АЦШ гергара пачхьалкхаш) дикачу агӀор кхетор ду. Цундела, дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь цхьа хӀума гар къаьсташ хуьлу пачхьалкхаш йолчу хьолах доьзна. Цул сов, конструктивисташна ца хета дуьненаюкъара юкъаметтигийн системехь анархи даиман йолу консистенци[25], гайта гӀерта и хӀоттам цхьанакепара ца хилар а, субъективан хилар а Вендт Александран дешнашца: «Анархи — иза ю, шех пачхьалкхаш йийриг»[26]. Конструктивисташна кхин а хета, социалан барамаш хан дӀа мел йоьду къоман кхерамазаллел дуккха а дика дуьненаюкъара политика кхуллуш а, хуьцуш а санна (реалистийн коьрта концепци).

Марксизм[нисъе | нисъе чухулара]

Марксистийн а, неомарксистийн а дуьненаюкъара юкъаметтигийн теори ю куьзганахь гушдолу сурт ду реалистийн/либералийн пачхьалкхе хьежаран, дов латтош а, коопераци еш а хаддаза, амма оцу теореш дуьненаюкъара юкъаметтигийн системехь дукха хан дӀало экономикан а, материалан а аспекташна. Марксистийн некъо гойту историн материализман йоккха роль, экономикан гӀуллакх адаман исторехь хьалхе йолуш хилар, цуьнца цхьаьна социалан классах марксизмехь Ӏаморан гӀирс бо. Марксистийн некъо гойту дуьненаюкъара система интеграци йина, шен Ӏалашо алссама капитал гулдар йолуш, капиталистийн система санна.

Дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорехь марксистийн хазачех цхьа некъ бийцина Валлерстайн Иммануила — дуьне-системан анализ. Оцу анализо гойту, глобализацин гуран чохь капитализмо кхоьллина масех кхиъна индустриалан мохк, цара яцайо массо а йисина кхуьуш йолу пачхьалкхаш. ССРС а, коммунистийн система а йоьхначул тӀехьа, марксизм тахана денъяларан муьрехь ю.

Марксизман критика ю, иза чӀогӀа сацар материализман тӀехь.

Дуьненаюкъара юкъаметтигийн кхин теореш[нисъе | нисъе чухулара]

Дуьненаюкъара юкъаметтигийн ингалсан ишкол[нисъе | нисъе чухулара]

Кеп:Гоч янза 3, кхин а либералан реализм, рационализм я британин институционализм санна евзаш йолу, дуьненаюкъара тӀегӀанахь анархи йоллушехь (дуьненан тхьамда а, дуьненан правительство ца хилар) «пачхьалкхийн юкъаралла» хиларан ойлане тевжа. Тамашийна ду, теорин цӀере хьаьжна ца Ӏаш, оцу ишколан дукхах болу векалш британхой а, я ингалсхой а бац.

Функционализм[нисъе | нисъе чухулара]

Функционализм кхиана европан интеграцин хьал тӀехь. Уггар уллора ю реализман ойланашна, амма къаьста цунах шен коьрта Ӏалашо пачхьалкхан шайн хьашташ ца хитторца, ткъа пачхьалкхийн тобанийн юкъара хьашташ хитторца. Пачхьалкхашна юкъара интеграцин процесс йолаелча иза сацо чӀогӀа хала ду.

Критикин теори[нисъе | нисъе чухулара]

Критикан теори (инг. Critical Theory) — талламан некъ бу дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорин гуран чохь, кхоллабелла, ницкъ болуш хилла 1970-1980-гӀа шерийн чеккхенашкахь, ассоциаци йо, уггар хьалха, талламхойн иштта цӀарашца, масала Р. Кокс, Э. Линклейтер.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. The IR Theory Home Page
  2. Reus-Smit, Christian. «Constructivism.» Theories of International Relations, ed. Scott Burchill … [et al.], pp.209, 216. Palgrave, 2005.
  3. Burchill, Scott and Linklater, Andrew «Introduction» Theories of International Relations, ed. Scott Burchill … [et al.], p.6. Palgrave, 2005.
  4. Burchill, Scott and Linklater, Andrew «Introduction» Theories of International Relations, ed. Scott Burchill … [et al.], p.1. Palgrave, 2005.
  5. Burchill, Scott and Linklater, Andrew «Introduction» Theories of International Relations, ed. Scott Burchill … [et al.], p.7. Palgrave, 2005.
  6. Smith,Owens, «Alternative approaches to international theory», «The Globalisation of World Politics», Baylis, Smith and Owens, OUP, 4th ed p176-177
  7. See Forde, Steven, (1995), 'International Realism and the Science of Politics:Thucydides, Machiavelli and Neorealism,' International Studies Quarterly 39(2):141-160
  8. 1 2 Political Realism [Internet Encyclopedia of Philosophy]
  9. 1 2 Dunne, Tim and Schmidt, Britain, The Globalisation of World Politics, Baylis, Smith and Owens, OUP, 4th ed, p
  10. Snyder, Jack, 'One World, Rival Theories, Foreign Policy, 145 (November/December 2004), p.59
  11. Snyder, Jack, 'One World, Rival Theories, Foreign Policy, 145 (November/December 2004), p.55
  12. 1 2 Mearsheimer John The Tragedy of Great Power Politics. — New York: W.W. Norton & Company, 2001. — P. 25–26. — ISBN 978-0-393-07624-0
  13. Lamy,Steven, Contemporary Approaches:Neo-realism and neo-liberalism in "The Globalisation of World Politics, Baylis, Smith and Owens, Oxford University Press, 4th ed, p127
  14. Lamy, Steven, «Contemporary mainstream approaches: neo-realism and neo-liberalism», The Globalisation of World Politics, Smith, Baylis and Owens, Oxford University Press, 4th ed, pp.127-128
  15. E Gartzk, Kant we all just get along? Opportunity, willingness, and the origins of the democratic peace, American Journal of Political Science, 1998
  16. Brian C. Schmidt, The political discourse of anarchy: a disciplinary history of international relations, 1998, p.219
  17. Sutch, Peter, Elias, 2006, Juanita, International Relations: The Basics, Routledge p.11
  18. Chandler David International Statebuilding - The Rise of the Post-Liberal Paradigm. — Abingdon, Oxon: Routledge, 2010. — P. 43–90. — ISBN 978-0-415-42118-8
  19. Richmond Oliver A Post-Liberal Peace. — Abingdon, Oxon: Routledge, 2011. — ISBN 978-0-415-66784-5
  20. Stephen M. Walt, Foreign Policy, No. 110, Special Edition: Frontiers of Knowledge. (Spring, 1998), p.41: "The end of the Cold War played an important role in legitimizing constructivist theories because realism and liberalism failed to anticipate this event and had trouble explaining it.
  21. Oxford University Press | Online Resource Centre | Online Resource Centres
  22. Hopf, Ted, The Promise of Constructivism in International Relations Theory, International Security, Vol. 23, No. 1 (Summer, 1998), p.171
  23. Alder, Emmanuel, Seizing the middle ground, European Journal of International Relations, Vol .3, 1997, p.319
  24. K.M. Ferike, International Relations Theories:Discipline and Diversity, Dunne, Kurki and Smith, OUP, p.167
  25. The IR Theory Knowledge Base
  26. Wendt, Alexander, «Anarchy is what states make of it: the social construction of power politics» in International Organization, vol. 46, no. 2, 1992

Литература[нисъе | нисъе чухулара]

оьрсийн маттахь
  • Конышев В. Н. Американский неореализм о природе войны: эволюция политической теории. — СПб.: Наука, 2004. ISBN 5-02-027011-3
  • Конышев В. Н., Сергунин А.А Теория международных отношений: канун «великих дебатов»? // Полис. 2013, № 2.
  • Современные теории международных отношений / Под ред. В. Н. Конышева, А. А. Сергунина. М.: РГ-Пресс, 2013. ISBN 978-5-9988-0155-6
кхечу меттанашкахь
  • Baylis, John; Steve Smith; and Patricia Owens. (2008) The Globalisation of World Politics, Oxford University Press, 4th edition.
  • Burchill, et al. eds. (2005) Theories of International Relations, 3rd edition, Palgrave Macmillan, ISBN 1-4039-4866-6
  • Chernoff, Fred. Theory and Meta-Theory in International Relations: Concepts and Contending Accounts, Palgrave Macmillan.
  • Guilhot Nicolas, ed. (2011) The Invention of International Relations Theory: Realism, the Rockefeller Foundation, and the 1954 Conference on Theory.
  • Hedley Bull, The Anarchical Society, Columbia University Press.
  • Jackson, Robert H., and Georg Sørensen (2013) Introduction to International Relations: Theories and Approaches, Oxford, Oxford University Press, 5th ed.
  • Janev, Igor. Diplomacy, IPS, Belgrade, 2013, ISBN 978-86-7419-261-0
  • Morgenthau, Hans. Politics Among Nations
  • Pettman, Ralph (2010) World Affairs. An Analytical Overview, World Scientific Publishing Company, ISBN 9814293873.
  • Robert W. Cox. Gramsci, hegemony and international relation: an assay in method. 1983
  • Waltz, Kenneth. Theory of International Politics
  • Waltz, Kenneth. Man, the State, and War, Columbia University Press.
  • Weber, Cynthia. (2004) International Relations Theory. A Critical Introduction, 2nd edition, Taylor & Francis, ISBN 0-415-34208-2
  • Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics, Cambridge University Press

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]