Дешаран Ӏамолаш

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску

Дешаран Ӏамолаш — Советийн хилла пачхьалкхашкахь а, Российн ишколашкахь а Ӏамош йолу дешаран курсаш.

ХӀора деалгӀачу декъан (1-9-гӀа классашкахь), кхоалгӀачу декъан (цхьацца ишколашкахь), эха шеран (10-11), хӀора дешаран шеран дешархойн мах хадабо. Ишколан курс чекхъяьлча дешаран Ӏамолех арахецаран экзаменаш ло, нагахь дешархочун кхин дӀа деша лаахь лдм дӀахӀоттаран экзаменаш ло.

9-гӀа а, 11-гӀа а классашкахь экзамен яла декхарийлахь бу оьрсийн меттан а, математикан а ОГЭ (9-гӀа классашкахь) а, ЕГЭ (11-гӀа классашкахь) а кепехь. Коьрта Ӏамолаш йоцург дешархочо яла мега кхин тӀе муьлхха барамехь экзамен. Дукха хьолехь иза 9 класс яьккхича профилан класс харжархьама а, 11 класс яьккхича лдм дӀахӀоттархьама ло.

Ишколехь Ӏамош йолу дешаран Ӏамолийн исписка (11 шеран дешар)[нисъе | нисъе чухулара]

Математикан[нисъе | нисъе чухулара]

  • Матема́тика: 1—6 класс (цхьацца ишколашкахь 5 класс кхаччалц)
  • Алгебра: 7—11 класс (цхьацца ишколашкахь 5 классехь дуьйна)
  • Геометри: 7—11 класс (цхьацца ишколашкахь 5 классехь дуьйна)
  • Информа́тика (ХКТ): 5(7)—11 классаш (1-4 классаш факультативаш санна, кечамбаран)

Юьхьанцара ишколехь дешархочо Ӏамабо математикан, вовшахтохаран а, тӀерадаккхаран а, эцаран а, декъаран а бакъонийн кхетаман бух. Цул тӀаьхьа цуо Ӏамадо дакъаллин терахьаш, функцеш. 7 классехь математика Ӏамор екъа йолайо алгебран (Координатийн система, нисдаран система, тригонометри) а, геометрин (планиметри, стереометри, векторш) а. 10-11 классашкахь академико А. Колмогоровс кховдорца, таро ю анализан юьхьиг (йисташ, дифференци яр) Ӏамо. Информатика Ӏамо мега 5 классал тӀаьхьа а. Ӏаморан программан чуйогӀу системаш, программа хӀотторан меттанаш а, программаш а, компьютерш а, лараран техникан истори а. Амма дукха хьолахь билггала программа бен ца Ӏамайо (муьлхха а билгалдаьккхина программа латторан кечаман хьал, билгалаяьккхина текстан редактор), иза бахьнехь ишколан информатикан курс говзанчаша емалъеш ю. Ӏамабо Паскаль, Си, JavaScript. Хьалха Ӏамабора Бейсик а, Фортран а.

Юкъараллин-Ӏилман[нисъе | нисъе чухулара]

5 классан историн гуранчохь Ӏамайо Дуьненан истори а, Российн истори а (цуьнан декъахь ССРС истори а). 5 классехь йолало географи а.

  • Исто́ри: 5—11 классаш. 4 классехь (массо ишколашкахь ца йолайо) Ӏамайо пропедевтикан курс «Российн исторера дийцарш», цара юкъ-юкъара даймехкан, дикка юкъара хӀуманаш дӀа а кхийсина, историн хиламаш бен ца гойту. 5 классехь Ӏамайо шира дуьненан истори, 6 классехь Ӏамайо дерриг дуьненан исторера — Юккъера бӀешерийн истори. 7—8 классашкахь Ӏамайо дерриг дуьненан исторера Керлачу заман истори, ткъа Российн исторера 7 классехь Ӏамабо XVIIXVIII бӀешерийн мур, 8 классехь Ӏамайо XIX бӀешеран истори. 9 классехь Ӏамайо дерриг дуьненан исторера — ТӀаьхьарчу заманан истори, ткъа Российн исторера — XX бӀешеран истори. 10-11 классашкахь Ӏамайо Российн а, дуьненан а истори проблеман-аналитикан курсан кепара, цигахь дешархоша болхбан беза жайнин авторша хӀоттийна проблемаца. 10 классехь – ширачу заманера XIX бӀешо чекхдаллалц, ткъа 11 классехь - XX бӀешо - XXI бӀешеран юьхьиг.
  • Географи: 5— 11 классаш

5—6 классехь — географин юкъара курс, 7 — Дуьненан физикан географи, 8—9 — Российн географи (8 классехь физикан, ткъа 9 экономикан Российн географи), 10-11 — Дуьненан экономикан географи.

Ӏаламан-Ӏилман[нисъе | нисъе чухулара]

Ӏаламан-Ӏилман Ӏамолаш Ӏамо йолайо 1-чу классехь, (Гуонахьара дуьне я Дуьне вайна гуонахьа), 5 классехь оцу жайнин цӀе «ӀаламӀамор» ю, 2015 шарахь дуьйна цхьацца ишколашкахь биологи а, географи а Ӏамо йолайо 5 классера дуьйна.

5 я 6 классесь дуьйна биологи Ӏамайо (5-6 классехь — ботаника, 7 — зоология, 8 — адаман анатоми, 9-11 — юкъара биологи). Кхечу программица 6-7 классашкахь Ӏамайо ботаника, 7 — зоологи букъадаьӀахк йоцачеран, 8 — букъадаьӀахк йолчеран, 9 — анатоми, 10—11 — юкъара биологи. ХӀинца дукхачу ишколашкахь биологин ерриг курс Ӏамор чекхдолу 9 классехь, цул тӀаьхьа 10—11 классашкахь юкъадоккху профилан Ӏамор, цу юкъахь хуьлу тайп-тайпана профилан тайп-тайпана программаш. Оцу вариантехь биологи Ӏамор иштта хуьлу: 5-6 классехь ботаника, 7 — зоологи; 8 — адаман физиологи, 9 — юкъара биологин бух.

7 классехь йолало физика. Хьалха Ӏамадо оцу Ӏилман юкъавахар, тӀаккха — молекулаш Ӏаморан бух, цул тӀаьхьа — механика. 8 классехь Ӏамайо термодинамика, электрилла, электромагниталла, оптикан бух. 9 классехь — механика, электрилла, электромагниталла, хӀоьънан физика. 10 классехь — термодинамика, электрилла. 11 — электромагниталла, геометрин оптика аквантан оптика а, квант физика а. 11 классехь иштта астрономи а Ӏамайо.

Хими Ӏамо йолайо 7 я 8 классехь (7-9 класс — органикан йоцу хими, 9 класс чекхйолуш — органика, 10 класс — органикан хими, 11 класс — юкъара химии а, органикан йоцу хими карлаяккхар а)

Гуманитарин[нисъе | нисъе чухулара]

Филологин[нисъе | нисъе чухулара]

  • ЦӀена яздар: 1 класс (массанхьа яц) (дукха хьолахь факультатив)
  • Ненан мотт: 1-11 классаш. Шайн мотт болчу республикашкахь я этнооьздангаллин хьесапаш долчу къоман кӀошташкахь. Оцу ишколашкахь 1 - 2 классашкахь могийтора "дӀадала" оцу Ӏамолан "технологин" а, "сурт дилларан говзаллин" а сахьташ, амма тӀаьхьа и сахьташ "юхадерзо" дезара.
  • Оьрсийн мотт: 1—11 классаш
  • Ешар: 1—4 классаш, РФ БУП олу «Литературан ешар»
  • Литература: 5—11 классаш
  • Кхечу мехкан меттанаш: (1) 2—11 классаш (ингалсан, французийн, немцойн, испанхойн, таро ю Ӏамо кхин а меттанаш (литван, украинхойн, цийхойн, полякийн, грекийн, эстонхойн, латинан), амма ЕГЭ кепара экзамен лакхарчу меттанашций бен яла ца мега).

1 классехь дешархоша Ӏамайо ешар (литература) а, йоза а (ненан мотт я оьрсийн мотт), оьрсийн мотт (орфографи, пунктуаци, синтаксис, грамматика, риторика). 1 - 8 классашкахь литературан хьехолашкахь Ӏамайо тайп-тайпанчу дозанал арахьарчу авторийн а, оьрсийн а литература (оцу юкъахь хӀинцалера а), 9 – 11-гӀа - оьрсийн классикан литературу. Дешархоша язйо сочинени. Хьалха сочиненин ши мах хадабора - оьрсийн меттан а, литературан а. Яздархойн а, поэтийн а кхолларалла Ӏамадо — коьртаниг Пушкинан, Тургеневн, Достоевскийн, Есенинан, Твардовскийн, хӀокху заман яздархойн а.

Дукхачу ишколашкахь лерина ду цхьаннал сов кхечу мехкан мотт Ӏамабар. ТӀаккха дукхахчу ишколашкахь цхьаъ царех ингалсан хила беза. ЕГЭ лерина йоцучу меттанашна юкъахь уггаре баьржинарг цийхойн мотт бу.

Къинхьегам Ӏамор[нисъе | нисъе чухулара]

Физоьздангалла[нисъе | нисъе чухулара]

Исбаьхьалла[нисъе | нисъе чухулара]

Хьалхарчу шерашкахь ишколехь Ӏамош хилла дешаран Ӏамолийн исписка[нисъе | нисъе чухулара]

Математикан[нисъе | нисъе чухулара]

Арифметика: 1—4 класс

Ӏаламан-Ӏилман[нисъе | нисъе чухулара]

ӀаламӀамор: 1—4 класс (хӀинца 5 классехь, массанхьа яц)

Черчени (5-9 классаш). Ӏамайо ишколан куьйгаллин лаамца.

Гуманитарин[нисъе | нисъе чухулара]

ЮкъараллаӀамор я Адам а, юкъаравлла а: 5(9)—11 класс

Филологин[нисъе | нисъе чухулара]

Ненан меттан литература: 1-4 класс (шен мотт болчу республикашкахь)

Кхин (факультативаш) (массанхьа яц)[нисъе | нисъе чухулара]

Мохкбовзарехь дешархоша Ӏамойо истори а, литература а, географии а шен мехкан.

Классан сахьтехь дешархоша буьйцу ишколера иэшамаш а, аьттунаш а, юьхьанцара ишколехь — дӀаязйо цӀахь бан белла болх. Классан сахьт дукха хьолахь кӀирнаха цкъа хуьлу.

Психотренингехь дешархоша йо интеллектан задачаш а, белхаш а.

Дешаран планаца хила тарло элективан курсаш, царех дешархоша хоржу билгалйиначу тобанца.

Хьажа иштта[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. https://rg.ru/2016/09/26/minobrnauki-vernet-v-shkolu-obshchestvenno-poleznyj-trud.html Минобрнауки вернет в школу Общественно-полезный труд.

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]