Дерригдуьненан йохц-иэцаран кхоллам

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
World Trade Organization(ингалс.)
Organisation Mondiale du Commerce(Франц.)
Organización Mundial del Comercio(испан.)

WTO members and observers.svg

     ВТО пачхьалкхаш-декъашхой      Европан бартахула юкъаяьхкина ВТО пачхьалкхаш-декъашхой      ТӀехьовсурш      ВТО декъашхой боцурш
Дакъалла:

164 (161 дуьненаюкъаралло къобал йина пачхьалкх, Тайвань, Гонконг, Европан барт)[1]

Административан центр:

Швейцарин байракх Женева, Centre William Rappard

Официалан меттанаш:

ингалсан, французийн, испанийн

Куьйгалхой
Инарлин директор

ди Азеведу Роберту Карвалью

wto.org
Commons-logo.svg
World Trade Organization(ингалс.)
Organisation Mondiale du Commerce(Франц.)
Organización Mundial del Comercio(испан.)
Викилармехь

Дерригдуьненан йохц-иэцаран кхоллам (ВТО; инг. World Trade Organization (WTO), фр. Organisation mondiale du commerce (OMC), испан. Organización Mundial del Comercio) — дуьненаюкъара кхоллам, кхоьллина 1995 шеран 1 январехь дуьненаюкъара йохк-эцаран либерализаци а, пачхьалкхийн-декъашхойн йохк-иэцаран-политикан юкъаметтигашна урхалла дар а Ӏалашо йолуш. ВТО кхоьллина 1947 шарахь бинчу Тарифех а, йохк-иэцарехь а болу инарлин бартан (ГАТТ) бух тӀехь.

ВТО керла йохк-иэцаран барташ кечбарах а, юкъабахарах а жоп ло, ткъа иштта дукхах йолчу пачхьалкхаш куьйгаш а яздина, церан парламенташ ратификаци а йина берриг барташ пачхьалкхаш декъашхоша лелабаран тергойо. ВТО хӀоттабо шен болх, 1986—1994 шерашкахь Уругвайн раундехь а, цул хьалхарчу ГАТТ барташца а тӀеэцначу документийн гуранчохь. Баланаш бийцарш а, либерализацин глобалан баланех, дуьненан йохк-иэцар кхин дӀа кхиарех тӀеэцна барт а дӀахьо дукхачу агӀонашца дечу йохк-иэцаран дийцаршца (раундаш). Таханлерачу дийнахь дӀаяьхьна иштта дийцарийн 8 раунд, царна юкъахь Уругвайнарг а, ткъа 2001 шарахь Катарера Дохахь йолийна 9 раунд. Кхоллам гӀерта Дохан раундан дийцарш чекхдаха, раундан къаьсттина йолийна кхуьуш йолчу пачхьалкхийн хьашташ кхочушдаран акцент йолуш. 2012 шеран декабрь баттахь хиллачу хьолаца Дохара дийцарийн тӀаьхье билгала яц: белхан программа лаьтта 21 декъах, ткъа дуьххьара хӀоттийна чекхъяккхаран хан 2005 шеран 1 январь яра, иза чекхъяьлла дукха хан ю[2]. Дийцарш долуш барт буьйхира маьрша йохк-иэцаре гӀертарний, дуккха пачхьалкхаш протекционизме гӀертарний юкъахь, гуттар чӀогӀа юьртбахаман субсидийн планехь. Тахане кхаччалц и кхачам бацарш коьрта бу, новкъарло а йо муьлххачу прогрессан юха Дохан раундан гуран чохь дийцарш дӀадоло. 2012 шеран июль беттан хьолаца, ВТО системехь ю тайп-тайпана дийцарийн тобанаш тӀехӀиттина юьртбахаман хаттарш кхочушдаран планехь, цара дийцарш сацадо[3]. ВТО штаб-квартира лаьтта Женевехь, Швейцари. ВТО корта (инарлин директор) — ди Азеведу Роберту Карвалью, шен кхолламан штатехь 600 гергга стаг волуш[4].

2015 шеран 26 апрелехь ВТО[5] юкъахь яра 162 пачхьалкх.

ВТО низамо тарйолуьйту кхуьуш йолчу пачхьалкхашна цхьа могӀа льготаш. Тахана кхуьуш йолчу пачхьалкхийн ВТО декъашхойн алсамо лакхара тӀегӀанера таможни-тарифан лардар долуш ю базар кхиинчаьрца юьстича, иза бахьнехь кхуьуш йолчу пачхьалкхашкара базаршка дика юха дина сурсаташ кхачар дика дозщатоьхна ду[6].

ВТО низамо урхалла до деккъа йохк-иэцаран а, экономикан а гӀуллакхна. АЦШ а, цхьа могӀа европан пачхьалкхаш а белхан бехкамех (цуо таро лур яра тоам боцуш белхалой законашца ларбар, конкурентийн тоьлуш хилар санна лара) дискусси йоло гӀертар дӀатеттира кхуьуш йолу пачхьалкхаш реза ца хиларна, цара бахара, иштта белхаш аьтто бохор бу белхалойн, белхан меттигаш кӀезиг йеш, са охьайолуш, конкуренции ян яларан тӀегӀа охьайолуш[6].


ВТО Ӏалашо а, принципаш а[нисъе | нисъе чухулара]

ВТО Ӏалашо яц жамӀаш гайтар, ткъа ю дуьненаюкъара йохк-иэцаран юкъара принципаш хӀиттор[7]. Декларацицав, ВТО болх, цул хьалха ГАТТ санна, тӀетевжа коьртачу принципашна, царна юкъахь ду:

  • Цхьатерра бакъонаш. ВТО берриг декъашхой декхарелахь бу массарна а бисинчу декъашхошна йохк-иэцарехь уггаре дика раж латто. Йохк-иэцарехь уггаре дика рожан принцип маьӀна, ВТО кхечу декъашхочун елла преференцеш, автоматаца яьржа бисинчу кхолламан декъашхошна а[7][8] .
  • Цхьанне хилар. Шина агӀора йохк-иэцаран бехкамаш дӀабахар шине а цхьатерра хила деза.[9].
  • Гуш хилар. ВТО декъашхоша шайн йохк-иэцаран низам дуьззина зорба тоха деза, меженаш хила еза и хаамаш кхечу ВТО декъашхошна дӀахоуьйтуш[10].

ВТО декъа яхар а, декъахь хилар а[нисъе | нисъе чухулара]

Советийн хилла пачхьалкхаш а, ВТО а[нисъе | нисъе чухулара]

Росси ВТО дӀатохарех дийцарш[нисъе | нисъе чухулара]

Росси дерригдуьненан йохц-иэцаран кхолламан юкъаяхаран хьокъехь дийцарш дӀадаьхьира 18 шарахь (1993 - 2011 шерашкахь).

Дийцарийн жамӀашца кечдина Российн Федераци дерригдуьненан йохц-иэцаран кхолламан юкъатохарехь кхоьллина 2011 шеран 16 ноябран № WT/ACC/ RUS/70, WT/MIN(11)/2 йолу Белхан тобан Доклад[11].

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. WTO | Understanding the WTO - members
  2. The Doha agenda(ингалс.)
  3. http://www.wto.org/english/tratop_e/dda_e/negotiating_groups_e.pdf
  4. Understanding the WTO: What We Stand For
  5. ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран вто йоза яздина дац
  6. 1 2 Справочник ВТО
  7. 1 2 B. Hoekman, The WTO: Functions and Basic Principles, 42
  8. whatis_e/tif_e/fact2_e.htm # seebox принципы торговой системы, ВТО официальный сайт
  9. B. Hoekman, The WTO: Functions and Basic Principles, 43
  10. B. Hoekman, The WTO: Functions and Basic Principles, 44
  11. Доклад Рабочей группы по присоединению Российской Федерации к Всемирной торговой организации от 16 ноября 2011 шоа № WT/ACC/ RUS/70, WT/MIN(11)/2