Даудан Хожахьмадан Мохьмад

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Даудан Хожахьмадан Мохьмад
Даудов Магомед.jpg
Байракх
Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхамийн Парламентан Председатель
Хьалха хилларг НР Парламентан Председатель санна из ша ву
Байракх
Нохчийн Республикин III-чу кхайкхамийн Парламентан Председатель
 — 2016 шеран 20 июнь
Хьалха хилларг Д. Б. Абдурахманов
Байракх
Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо
 — 2015 шеран 3 июнь
Хьалха хилларг М. С. Селимханов
Когаметтаниг И. В. Кадыров
Байракх
Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхара заместитель
 — 2012 шеран 21 май
Хьалха хилларг Х. Х. Вайханов
Когаметтаниг И. А. Тумхаджиев
 
Пачхьалкх: РоссиFlag of Russia.svg Росси
Дин: ислам (суннизм)
Вина: 1980 шеран 26 февраль({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (38 шо)
э. Шпаковски[~ 1], Шпакан кӀошт,Ставрополан мохк, РСФСР, СССР
Да: Хожахмед Абдулвахабович
Нана: Макка Увайсовна
Зуда: Асет Мовлаевна
Бераш: 10 бер ду
кӀентий: Ӏумар а, Рамзан а, Мовлди а, Абубакар а, Мохьмад-Юсуп а, Ӏусман а
йоьӀарий: Линда а, Иман а, Макка а, Медни а
Парти: Юкъара Росси[d]
Дешар: Финансийн а, бакъонан а Махачкалан институт; Россин МВД урхаллин академи
Корматалла: юрист
 
ТӀеман гӀуллакх
ГӀуллакхан шераш: 2000—2010
Пачхьалкх: РоссиFlag of Russia.svg Росси
Эскаран тайпа: Emblem of the Ministry of Internal Affairs.svg МВД
ЦӀе: Russian police colonel2.png
полицин полковник
Буьйр дар: взвод, рота, батальон, РОВД
 
Автограф: Автограф Магомеда Даудова.svg
 
СовгӀаташ:
Российн Федерацин Турпалхо
Ахьмад Кадыровн Орден
Стогаллин орден Стогаллин орден «Майраллина» мидал Zhukov rib.png
ForCombatCooperation rib.png ValorMVD rib.png 200MVD rib.png 10YearsServiceRibbon.png
«Законностана а, бакъонийн къепенна а кхачоярехь хьуьнарш гайтарна» мидал 70 victory rib.png «Нохчийн Республикин дуьхьа хьуьнарш гайтарна» мидал «Нохчийн Республикин турслочунна» мидал»
1994-2004 ш. «Къилбаседа Кавказехь хиллачу тӀеман гӀуллакхийн дакъалацархо» мидал «Россин Профсоюзийн 100 шо» мидал «БӀаьхаллин сийлаллина» мидал «II-чу даржан Сийлаллин» мидал
«I-чу даржан Сийлаллин» мидал «Къилбаседа Кавказехь гIуллакхдарна» мидал «БӀаьхаллин вежаралла» мидал «Ветеранийн боламан гӀо дарна а, гӀолацарна а» мидал
«Милицехь гӀуллакхдарна» мидал» «Россин дозалла» мидал «Нохчийн Республикехь парламентаризм кхиорна» орден» «ГӀуллакхдарехь сийлалла гайтарна» мидал
«ГӀуллакхдарехь билгалваларна» (НР-н МВД, 3048) мидал «ЦхьаьнагӀуллакхашдар кхиорна» мидал МВД РКХ «Даймахкана тешаме хиларна» мидал «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
«Дуьненаюкъара кхерамазалла чӀагӀъярехь хьуьнарш гайтарна» мидал «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе «Кадыров Ахьмад-Хьаьжа виццаваларна» мидал
Нохчийн Республикин сийлаллин гражданин

Даудан Хожахьмадан Мохьмад (вина 1980 шеран 26 февраль, Шпаковски, ССРС, РСФСР, Ставрополан мохк) — Россин бӀаьхьаллин а, политикин а гӀуллакххо, нохчо. (2010—2012) Нохчийн Республикин Правительствон Пердседателан нуьцкъалчу блокехула хьалхара заместитель, (20112015) Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо, (20152016) Нохчийн Республикин III-чу гуламан, (2016 шарахь дуьйна) IV-чу гуламан Парламентан Председатель.

Нохчийн хьалхарчу тӀамехь дакъалаьцна федералан эскаршна дуьхьал дӀабаьхьначу тӀемашкахь, Нохчийн шолгӀачу тӀеман юьххьехь Россин правительствон агӀонехьа ваьлла. (20022004) болх бина А.Хь. I.Кадыровн кхерамазаллин службехь, (2004—2005) Нохчийн Республикин МВД-н Шелан РОВД-хь ротина, цул тӀаьхьа милицин лерринчу хьаштийн батальонна куьйгалла дина, (2006—2007) республикин ОМОН-н штабан хьаькам, (20072010) Шелан РОВД-н хьаькам.

ЦхьамогӀа журналисташна хетарехь, Нохчийн Республикин Куьйгалхо Р. А. Кадыров ца лерича, шен Ӏаткъамца Нохчийн Республикехь шолгӀа стаг ву, Нохчийн Республикин Куьйгалхочуна юххерчеран гуонехь ву, кест-кеста цуьнан леррина тӀедахкарш кхочушдеш ву. Официалан СМИ-ша цуьнан кхиамех лору Россин пачхьалкхалла чӀагӀъярна тӀехьовсийна долу гӀуллакхаш а, терроризмана дуьхьал дӀахьочу къийсамна юкъайиллина ладаме хазна а. Оппозицин СМИ-шкахь хьахаво Нохчийн Республикера бахархой а, иштта Р. А. Кадыровна критикаш а республикин дозанал арахьа кхерорца йоьзначу цхьайолчу девнечу (исторешкахь) хиламашкахь. Полицин полковник, «Единая Россия» партин регионан политикин советан Президиуман декъашхо. Дуккха а совгӀаташ дина. Царна юкъахь (2005, 2006) шиъ Стогаллин орден ю, Нохчийн Республикин лаккхара совгӀат (2006) — Кадыровн орден ю, (2007) «Нохчийн Республикин сийлаллин вахархо» цӀе тиллина, (2017) «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе тиллина, (2007) белхан декхарш кхочушдарехь стогалла а, турпалалла а гайтарна Россин Федерацин Турпалхо цӀе тиллина.

Жималлин шераш[нисъе | нисъе чухулара]

Да-нана[нисъе | нисъе чухулара]

Мохьмад вина 1980-чу шеран чиллин (февраль) беттан 26-чу дийнахь Ставрополан махкарчу Шпаковски юьртахь (хӀинца Михайловск гӀала), ялхойн тайпанах болчу нохчийн доьзалехь. Да — Даудан Ӏабдул-ВахӀабан Хожахьмад (1957—2013), нана — Увайсан Макка (1959—2009). Даудан Хожахьмад схьаваьлла юрт Гелдагана (НР, Курчалойн кӀошт) ю, делахь а, Мохьмад дуьнен чу волуш уьш ханна Ставрополерчу Шпаковскехь Ӏаш бара. Мохьмад — доьзалехь дуьххьарлера бер дара, цул тӀаьхьа ДаудовгӀеран кӀант — Шайх-Мохьмад а (1981), йоI — Милана а (1985) хилира[1][2][3][4].

Даудова Маккин цIарах долу Гелдаганара маьждиг.

2010-чу шарахь Гелдаганахь Даудова Маккин цӀарах маьждиг дан долийра, иза дина делира 2011-чу шеран эсаран (октябрь) баттахь. Даздаран хьолехь маьждиг схьадоьллучохь дукха юьртахой вовшахкхийтира. Цига баьхкира Нохчийн Республикин коьрта официалан нах. Вовшахкхеттачарна хьалха къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдехира М. Х. Даудовн а, цуьнан ненан а хьуьнарш: «Дукхах болчарна ца хаьа иза, хӀокху юьртахь дукха денош, буьйсанаш яьхна ву со. ХӀетахь тхо ваххабизмана, терроризмана дуьхьал къийсам дӀахьош дара. ХӀетахь вевзина суна Даудов Мохьмад а, цуьнан нана а. Макка тхуна а бакъйолу нана хилла дӀахӀоьттира. Цо тхуна массо а агӀор гӀо дора, тхан дог-ойла ира-кара хӀоттайора. Иза кхеташ яра тхайниг атта болх цахиларх. Амма цо олура халкъана гӀуллакхдан кӀант дӀавала шена хала дац, олий. Мохьмад тхан бӀанакъост, тешаме доттагӀ хилла дӀахӀоьттира. Цо масуьйттазза шегара стогалла, майралла, доьналла гайтира». Иштта Даудова Маккина «Ненан сий» мидалца совгӀат дина[5][6].

Дешар[нисъе | нисъе чухулара]

1997-чу шарахь чекхъяьккхина Гелдаганара № 1 йолу юккъера школа. Классан куьйгалхо хиллачу Х. М. Абдурзаковас дагалоьцу: «Мохьмад дерриге а довза лууш, шен шерашка хьаьжна доцуш, хьекъале кӀант вара. Ур-атталла оцу жималлин шерашкахь а хаалора цуьнгахь аьллачунна тӀера цаваларан, шен Ӏалашоне кххача лааран дика амалш» 1997-1999-чу шерашкахь Гуьмсерчу хьехархойн училищехь дийшира[1][2][3][4].

ТӀеман къовсамехь дакъалацар[нисъе | нисъе чухулара]

Нохчийн хьалхара тӀом дӀаболалуш М. Х. Даудовн 14 шо дара. ТӀом марсабаьллачу муьрехь, цо дуккха а кхечу къоначу нохчаша санна, дакъалаца долийра Российн эскаршца хиллачу тӀеман тасадаларшкахь. 2010-чу шарахь ша еллачу интервьюхь М. Х. Даудовс довзийтира нохчийн кегийрхой тӀаме хӀиттаза ца бовлучу хьоле хӀиттош хиллачу бахьанех лаьцна. Царах цхьаъ дара аьлла хьахийра цо федералан эскарша дӀахьош хилла луьра зачисткаш, Россин бӀаьхошна хӀора жима стаг шайн мостагӀа тарлора. Цхьадолчу хьостанаша хаам бо иза 2002-гӀа шо кхаччалц законехь йоцчу герзашца йолчу тобанашна юкъахь вара бохуш, кхечара — 2000-чу шарахь иза РФ-н Герзашца кечбинчу Ницкъийн могӀаршка сехьа ваьллера, 2002-гӀа шо кхаччалц цигахь гӀуллкхдеш вара, бохуш[2][7][8].

Официалан хаамашца, М. Х. Даудов Нохчийн шолгӀачу тӀеман юьххьехь федералан правительствон гӀолоцуш хиллачу А.-Хь. Кадыров коьртехь волчу ницкъийн агӀонгахьа вара. М. Х. Даудовс дагалецарехь: «Ахьмад-Хьаьжас амнисти кхайкхийча со сайн дейиша йолчохь лечкъина вара. Суна тӀехь цӀий дацара. ТӀакха со хьуьна юккъера аравелира, кхин а эзарнаш кегийрхой санна» Р. А. Кадыровца къамел динчул тӀаьхьа цунна амнисти йира. Шен цхьана къамелехь Р. А. Кадыровс боевик нийсачу некъа тӀе хӀотторан дика масал хиларан санна цӀе яьккхира М. Х. Даудовн. 2002-2004-чуй шерашкахь М. Х. Даудовс гӀуллакхдира Р. А. Кадыровс куьйгалла деш хиллачу А.-Хь. Кадыровн Кхерамазаллин службин взводан командир волуш[2][7][9][10][11].

МВД-н органашкахь гӀуллакхдар. Терроризмана дуьхьал къийсам[нисъе | нисъе чухулара]

2004-чу шеран асаран (июнь) баттахь дуьйна Нохчийн Республикин МВД-н патрульно-постовой службин Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цӀарах йолчу лерринчу хьаштийн № 2 йолчу полкан ротин командир волуш гӀуллакхдан волавелира. 2005-чу шеран чиллин (февраль) баттахь НР-н Шелан кӀоштан милицин ОВД-н патрульно-постовой службин батальонан командир хӀоьттира. 2006-чу шеран лахьанан (ноябрь) баттахь — адамаш лечкъорца а, дохкарца а къийсам дӀабахьаран Отделан къаьсттина мехалчу гӀуллакхашкахула волу оперуполномоченни (НР-н МВД-н вовшахтоьхна зуламаш дарна къийсам латторан № 2 йолу оперативни-розыскан бюро). М. Х. Даудовс дукхазза а вовшахтухура НР-хь сепаратистийн а, бандфомированийн а тобанашна дуьхьал дӀахьош йолу леррина операцеш, ша а дакъалецира иттаннаш тӀеман операцеш дӀаяхьарехь. Цо куьйгалла а деш хӀаллаквина къаьсттина кхераме волу 46 зуламхо, 84 схьалаьцна, схьадаьккхина дуккха а герз, лелхаш йолу хӀумнаш, электродетонаторш, артиллерийн снарядаш, минометийн минаш[1][4][9].

2006-чу шеран чиллин (февраль) беттан 13-чу дийнахь цо дакъалецира Хьалха-Марта юьртахь дӀаяьхьначу цхьана ладамечу лерринчу операцехь. Цигахь цо, шен куьйгакӀелахь болчаьрца цхьаьна гуо лецира нах бехачу цӀа чохь хиллачу «Эвтара юьртан эмирана» Д.Абдурзаковна (йоккху цӀе — позывной «Шрам»). Шега каравола аьлча, Д.Абдурзаковс дуьхьал герз тоьхча, М. Х. Даудов цӀа чу иккхира, шен дахарна кхерам боллушехь, цу чохь боевик хӀаллаквира. 2006-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь кеч а йира, ша коьртехь а волуш, дӀа а яьхьира кхин а цхьа мехала леррина операци — вежарийн МускиевгӀар хӀаллакбеш. Байъинчу вежарех цхьаъ — И. Мускиев вевзаш вара «Эмир Халид» санна а. Аргун гӀалахь, Шелан а, Курчалойн а кӀошташкахь зуламаш деш хиллачу сепаратистийн герзашца йолчу тобанашна урхалла деш верг санна лоруш а вара иза. 2006-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь М. Х. Даудов НР-н МВД-н ОМОН-н командиран заместитель а[~ 2], штабан хьаькам а хӀоттийра[1][4][9][12].

Шеларчу РОВД-на куьйгалла дар[нисъе | нисъе чухулара]

М.Х. Даудов полицин полковникан формехь.

2007-чу шеран оханан (апрель) баттахь НР-н Шелан РОВД-н хьаькаман декхарш кхочушдан хӀоттаво М. Х. Даудов, оццу шеран товбецан (сентябрь) баттахь — Шелан кӀоштан РОВД-н хьаькам. Оцу муьрехь болх бечу хенахь М. Х. Даудовс дӀаяьхьначу кхечу лерринчу операцешна юкъахь къаьсташ ю 2007-чу шеран бекарг (март) беттан 21-чу дийнахь Гуьмсехь бригадин инарла НРИ-н Къилбаседа-Малхбален командующи Т. Х. Батаев хӀаллакваран леррина операци (Т. Х. Батаев иштта вевзаш вара «амир ТӀахӀир», «Тигр», «Кумык», «23» санна). Т. Х. Батаев вен аьтто белира М. Х. Даудовс а, цуьнан куьйгакӀелахь болчара а дуккха а агӀонаш йолу чолхе комбинаци кхиамца дӀаяхьар бахьана долуш, иштта операци дӀаяхьарехь дакъалоцуш бара Дагестанерчу милицин белхахой а[4][9][13][14].

Оццу 2007-чу шарахь цо дӀаяьхьира мехала кхин цхьа леррина операци а — «Веданан кӀоштан эмир», НРИ-н вице-премьер С. Э. Эльмурзаев вуьйш (иза иштта вевзаш вара «амир хайрулла» санна. Цо шена тӀелаьцнера 2004-чу шеран хӀутосург (май) беттан 9-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь динчу эккхийтарх долу жоьпалла. Цигахь кхелхира НР-н Президент А.-Хь. Кадыров а, НР-н Пачхьалкхан Советан председатель Хь. Исаев а, кхин а 4 стаг а, иттаннашна чевнаш хилира). М. Х. Даудовга оперативни хаам кхечира С. Э. Эльмурзаев волу меттиг юьйцуш. ТӀаккха цо сихонца вовшахтуьйхира иза хӀаллакваран гӀуллакх. 2007-чу шеран оханан (апрель) беттан 4-чу дийнахь нуьцкъалчу структурийн белхахоша ЭгӀаштӀа юьртана (НР, Веданан кӀошт) йистехь йинчу кӀелонна тӀенисвелира НРИ-н вице-премьер. Цигахь хиллачу тӀамехь вийра иза[1][4][9][15].

М. Х. Даудовс кхиамца дӀаяьхьначу операцешна юкъахь, аьтто ца болуш хилларш а яра. 2009-чу шеран бекарг (март) беттан 19-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалин Октярьски кӀоштарчу СемаIашкан урамалгехь нохчийн милицин белхахой а, Россин МВД-н чоьхьарчу эскарийн лерринчу «Юг» подразделенин эскаргӀуллакххой а цхьаьна леррина операци дӀахьош бара бандформированин дакъалацархо ву аьлла хеташ верг схьалацарехула. Операци дӀахьочу хенахь М. Х. Даудовна чов йира. Иштта чевнаш йира нуьцкъаллин структурин кхаа белхахочунна а. Царах цхьаъ тӀаьхьуо больницехь кхелхира. Цул сов, чов хилира цигахула тӀехволуш хиллачу маьршачу стагана а. ТӀаьхьадевлла хилла боевик къайлавелира, нехан машен а ядош. Цо иза Нохчийчоьнан пачхьенерчу Заводской кӀошта боьдучу некъа тӀехь йитичохь карийра[15].

2009-чу шеран хьаьттан (август) беттан 3-чу дийнахь М. Х. Даудов вен гӀоьртира, хетарехь, иза цуьнан корматаллин гӀуллакхашца доьзна дара. Герггарчу хьесапехь 11 сахьт 30 минот яьлча М. Х. Даудовн машен Эвтарах (НР, Шелан кӀошт) арайолучу хенахь Хулхалона тиллинчу тӀайна ремонт еччу меттехь некъана йистте йиллина шаьш йина эккхаш йолу ондда хӀума иккхира. «Toyota Camry» чохь, Делан къинхетамца, веккъа цхьа М. Х. Даудовн водитель бен ца хилла. Эккхаран тулгӀено машен юьханехьа ерзийра, ткъа водитель машен чуьра аракхоьссира. Цунна еза чевнаш хилара, царна юкъахь геригаш еттаелла йина чевнаш яра[~ 3][16][17].

Шелан кӀоштан ОВД-н куьйгаллехь волчу муьрехь полковникан чине кхаччалц болх бира М. Х. Даудовс. Оцу муьрехь схьаийцира цо «Юриспруденци» говзаллехула долу Махачкалара финансийн а, бакъонийн и институт чекхъяьккхаран хьокъехь долу диплом[1][4].

Политикин гӀуллакхалла[нисъе | нисъе чухулара]

ЦхьамогӀа политологашна хетарехь, М. Х. Даудовн вуно дика юкъаметтигаш ю НР-н Куьйгалхочуьнца Р. А. Кадыровца. Республикин Куьйгалхочун урхаллин командин жигара дакъалацархо а ву иза. Дукхах болчу журналисташа, Р. А. Кадыров ца лерича, Нохчийн Республикехь шолгӀа лоруш ву М. Х. Даудов. Ша Р. А. Кадыровс шен бӀанакъостах лаьцна цкъа иштта элира: «БӀаьхаллин а, гражданийн а гӀуллакхаш кхочушдечу муьрехь Даудов Мохьмад ша къаьсттина дикачу агӀор гайтина меттигаш Ӏаламат дукха ю. Цуьнгара доккха доьналла, стогалла, лаккхара корматалла оьшуш тӀех жоьпаллин киртигаш а хилла. Ишттачохь Даудов Мохьмадна даима а нийса сацам тӀеэца а, мел чолхечу хьолера юьхькӀомаца хьалхавала а хиъна[1][2].

НР-н Правительствон Председателан хьалхара заместитель[нисъе | нисъе чухулара]

Мехкан Турпалхойн сийнна лерина даздаран гIуллакх. М.Х.Даудов, В.В.Путин, Р.А.Кадыров (Москва, Кремль, 2014-гIа шо).

20I0-чу шеран бекарг (март) беттан 10-чу дийнахь Нохчийн Республикин Парламенто цхьабарт болуш полицин полковник М. Х. Даудов Нохчийн Республикин Правительствон Председателан нуьцкъалчу блокехула хьалхара заместитель чӀагӀвира (Парламентехь йийцаре яйта М. Х. Даудовн кандидатура цхьа де хьалха хьалхатеттира Р. А. Кадыровс)[~ 4]. Официалан СМИ-н хаамашца нийса а догӀуш, оцу даржехь волуш М. Х. Даудовн йоццачу хенахь ницкъ кхечира бакъонаш ларъяран ерриге а органаша а, нуьцкъаллин ерриге а структураша а юххера цхьаьнагӀуллакхаш дар вовшахтоха, оцо бакъонаш ларъяран органийн болх дикаллин керлачу тӀегӀане хьалабаьккхира[1][4][18][19].

Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхарчу заместителан даржехь болх беш волчу хенахь цо иштта куьйгалла дира республикехь билггал декхарш кхочушдан вовшахтоьхначу тайп-тайпанчу коммисешна. Масала, 2010-чу шеран аьхка цо куьйгалла дира бахархой хьесапе эцаран а, царна регистраци яран а гӀуллакхашкахула йолчу ведомствошна юкъарчу лерринчу комиссина. Комиссис дӀахьора Нохчийчохь регистраци яран а, паспортан раж лелоран а бакъенаш ларъярна тӀехь терго латтор. Цу юкъа богӀура Россин ФМСНохчийчохь йолчу урхаллин, милицин кӀоштийн отделийн белхахой, республикин Госкомстатан, бахархой балха нисбаран туьшийн, дешаран отделийн векалш. Масех кӀирнах комиссис теллира 285 939 цӀа, хьаьжира 1 087 189 стеган кехаташка. Ша Ӏаш волчу меттехь регистраци яран бакъенаш ларъеш воцу 10 125 стаг Ӏораваьккхира республикехь, царна юкъахь дозанал арахьарчу пачхьалкхийн 237 вахархо а волуш[20].

2010-чу шеран лахьанан (ноябрь) баттахь Аргун гӀала кхиоран а, цунна реконструкци яран а оперативни штабана коьрте хӀоьттира. Цхьана шарахь гӀалахь 100 гергга коттедж, махлелоран туш, берийн йиъ беш йира, тодира цхьа гӀат долу 137 а, дукха гӀаьтнаш долу иттаннаш цӀенош, меттахӀоттийра республикехь уггаре а доккха долу культурин цӀа, догӀанан хи дӀадоьду 21 километр канализаци меттахӀоттийра, 27 километр хин биргӀанаш, 18 километр газан биргӀанаш ехкира, дуккха а кхин гӀуллакхаш дира. 2014-чу шеран гӀуранан (декабрь) баттахь бусалбанаша билгалдоккхуш долу — Ӏашуран (Мухьаррам беттан уьттолгӀа де) мехала де даздар вовшахтохаран лерринчу комиссина коьрте хӀоттийра[21].

2011-чу шарахь М. Х. Даудовс чекхъяьккхира „Юриспруденци“ говзаллехуа „Россин МВД-н Урхаллин академи“ ВПО-н ФГОУ[1][4].

НР-н Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо[нисъе | нисъе чухулара]

2011-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь дуьйна иза Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхарчу заместителан — Нохчийн Республикин Куьйгахочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхочун даржехь вара, ткъа 2012-чу шеран хӀутосург (май) беттан 21-чу дийнахь дуьйна — Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительстовн а Администрацин куьйгалхочун даржехь. Официалан СМИ-н хаамашца нийса а догӀуш, М. Х. Даудовн куьйгаллица федералан тӀегӀанерчу хьокъала йоллучу департаменташца а, ведомствошца а цхьаьнагӀуллакхаш дар нисдина дӀахӀоттийна. 2012-чу шеран оханан (апрель) беттан 26-чу дийнахь дуьйна М. Х. Даудов — „Единая Россия“ партин декъашхо хилира, партин регионан политикин советана Президиума юккъе а веара. Оццу 2012-чу шарахь иза коьрте хӀоьттира лаьттан законодательство кхочушдарна тӀехь терго латторан ведомствошна юкъарчу комиссина. Цо боккха болх бира лаьттах пайдаэцаран декъехь Нохчийчоьнан гӀалийн округашкахь а, муниципальни кӀошташкахь а гучудаьхна кхачамбацарш дӀадахарехь. 2014-чу шарахь Россин Федерацин Президентан чоьхьарчу политикин гӀуллакхийн Урхалло Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин болх Россин субъекташна юкъахь тоьлла лерина[1][4][8][22][23].

Нохчийн Республикин III-чу, IV-чу кхайкхамийн Парламентан Председатель[нисъе | нисъе чухулара]

М.Х.Даудов Нохчийн Республикин Парламентан рогIера йоцчу кхеташонехь. 2015-чу шеран июль беттан 3-гIа де.

2015-чу шеран мангалан (июль) беттан 3-чу дийнахь, Нохчийн Республикин Парламентан Председатель (спикер) Д. Б. Абдурахманов кхелхинчул тӀаьхьа[~ 5], „Единая Россия“ партин регионан отделенин политсовето, партин генеральни советан Президиумах дага а яьлла, Нохчийн Республикин Харжамийн комисси чуелира М. Х. Даудовн кандидатура, паргӀатъяьллачу мандатехула цунна Нохчийн Республикин Парламентан депутатан бакъонаш ялийта. Оццу дийнахь, дакъалоцуш Р. А. Кадыров а волуш, Нохчийн Республикин законодательни лаккхарчу органан рогӀера йоцу кхеташо хилира. Цигахь депутаташа Нохчийн Республикин III-чу кхайкхаман Парламентан Председателан дарже ши кандидат — М. Х. Даудов а, Р. А. Лечхаджиев а — хьалхатеттира. Къайлаха кхаж тасарца оцу дарже М. Х. Даудов хаьржира. 2016-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахьлерчу харжамашкахь Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхаман Парламенте юха а депутат хаьржира иза. 2016-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 4-чу дийнахь Нохчийн Республикин законодательни лаккхарчу органан кхеташонехь, къайлаха кхаж тасарца, Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхаман Парламентан Председатель хаьржира юха а[4][24][25][26].

РФ-н субъекташкахь парламенташа дукха хьолахь лахара маьӀна лелош хиларна, цхьамогӀа политологашна а, журналисташна а иза цига харжар М. Х. Даудов шен (статусехь) даржехь лахвича санна хетара. Делахь а, Нохчийчоьнан Парламентан спикеран даржехь а волуш, М. Х. Даудовс дӀахьо тайп-тайпанчу мехалчу проекташна тӀехь терго латтор а, правительствон комиссешна куьйгалла дар а. Ма-дарра аьлча, кхочушдо законодательни органан декхаршна юкъадогӀуш доцу, кхин а даккхий декхарш. Карарчу хенахь а оцу даржехь ву иза. Цуьнца цхьаьна иза Нохчийчоьнан экономикин а, юкъараллин а кхерамазаллин Советан гуттаренна а волу декъашхо ву[2][4].

Официалан СМИ-н хаамашца нийса а догӀуш, М. Х. Даудовс болх бечу муьрехь парламентехь дӀахьош ду пачхьалкх дӀахӀотторан а, меттигашкахь шаьш урхалла даран а дакъошкахь Нохчийн Республикин законодательство тодеш-карладаккхар, правовой дерриге а хьелаш кхоьллина гражданийн юкъараллин институташ кхидӀа а кхиорна. Иза Нохчийн Республикин Парламенте варца депутатийн корпусо жигарабаьккхира законодательство вовшахтохаран болх. Цуьнан жамӀ дара 40 сов законодательни акт тӀеэцар. Нохчийн Республикин Парламентан балхахь коьрта хилла хӀахӀиттира бюджетан-финансийн а, бюджеташна юкъара а гӀуллакхаш дӀанисдар, регионан политика, социальни декъехь регионан законодательство тодеш-карладаккхар. Демографехь хуьлуш болу дика хийцамаш тӀечӀагӀбарна а, республикин бахархойн дахаран дикалла лакхаяккхарна а, доьзалан институт чӀагӀъярна а, кегийрхойн политика кхочушъярна а, ноналлин, бераллин къанойн гӀолацарна а, могашалла Ӏалашъяран, дешаран системаш чӀагӀъярна а, царна модернизаци ярна а тӀехьовсийна гӀуллакхаш кхочушдарехула болу законодательни болх вовшах дага а довлуш дӀахьош бу[4].

М. Х. Даудовн куьйгаллица Нохчийн Республикин Парламенто тӀеэцна республикин дахаран тайп-тайпанчу агӀонех хьакхалуш долу законаш. Царна юкъахь ду: „Нохчийн Республикин Куьйгалхо харжаран хьокъехь“ долчу „Нохчийн Республикин Законехь хийцамаш баран хьокъехь“, „Нохчийн Республикехь жима а, юккъера а бизнес кхиоран хьокъехь“ долчу „Нохчийн Республикин законехь хийцамаш баран хьокъехь“, „Нохчийн Республикин дешаран хьокъехь“ долчу Нохчийн Республикин Законехь хийцамаш баран хьокъехь», «Нохчийн Республикехь гражданийн социальни хьашташ кхочушдаран хьокъехь», «Нохчийн Республикехь хӀусамийн ипотечни кредитованин система кхиоаран хьокъехь», «Нохчийн Республикин махкахь юкъараллин къепе ларъярехь гражданаша дакъалацаран хьокъехь», кхидолу законаш. 2016-чу шеран эсаран (октябрь) баттахь юкъадалийра республикехь спирт тоьхна муттанаш дохкар хадам боллуш дехкаран хьокъехь долу дӀадолор. Цо вовшахтуьйхира республикехь вахош долу маларш дохка бакъо йолчу 14 туьканан дайшца цхьаьнакхетар. Шайца къамел динчул тӀаьхьа шайн лицензеш охьаехкира цара, сацийра вахош долу маларш дохкар. Цуьнан бахьана дара некъан-транспортан боккха бохам хилла хилар. Оцу бохамехь 7 стаг кхелхинера, 2 стаг лазийнера. Вехна волчу водителан бехкана хиллера и бохам[~ 6][4][27][28].

Иштта, Нохчийн Республикин Парламентан балхахь боккха тидам тӀебохуьйту Россин регионийн, генарчу а, уллерчу а дозанел дехьарчу законодательни Ӏедалан лаккхарчу органашца парламенташна юкъара зӀенаш кхиорна. М. Х. Даудовс куьйгалла дечу Нохчийн Республикин Парламентан белхан цхьа агӀо санна билгалдаьккхина ду харжамашца а, церан дехаршца а болх бар. Гражданийн проблемаш сихха дӀаяхархьама цуьнан дӀадолорца ерриге а бохург санна кӀошташкахь а, ярташкахь а кест-кеста дӀахьо бахархой тӀеэцар. Нохчийн Республикин Парламентехь болх барца цхьаьна М. Х. Даудов Россин Федерацин Федералан Гуламехь йолчу Россин Федерацин законодателийн Советан декъашхо ву. Россин Федерацин субъектийн законодательни органийн куьйгалхойн медиарейтинган жамӀашца М. Х. Даудов 2016-чу а, 2017-чу а шерийн ТОП-I0 лидерна юкъахь ву[29][30][31][32].

Парламентал арахьара болх[нисъе | нисъе чухулара]

М.Х.Даудов ГIуш-Кортахь гIишлошъечохь.

Токхамаш хилар бахьанехь 2016-чу шарахь йохийна хилла ГӀуш-Корта (НР, Шуьйтан кӀошт) меттахӀотторна тӀехь куьйгалла деш вара М. Х. Даудов. Цхьана баттахь 33 цӀа долуш поселок йира, цӀенош чохь оьшуш мел ерг: йийбар, дахаран-Ӏеран техника, газ, элекстричество, хи а долуш. Цунна тӀебогӀуш керла некъ биллира. Шайхан Ахбердил-Магоман цӀарах 1500 стеган жамӀатехь ламаз дан аьтто болуш керла маьждиг дира юьртахь. ГӀуш-Кортара гӀишлош, йина а евлла, дӀалучу дийнахь, М. Х. Даудовна «Нохчийн Республикин хьакъ воллу гӀишлошъярхо» цӀе елира.

Некъан боламан бакъенаш талхийначаьрца кхеторан болх.

2016-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь дуьйна таханлера де тӀекхаччалц иза куьйгалла деш ву регионан некъашкахь авареш хилар а, адамаш кхалхар а лахдарехула йолчу республикин оперативни штабана. М. Х. Даудовн дӀадолорца НР-н МВД-н УГИБДД-н белхахоша дӀахьош долу профилактика яран эвсаре гӀуллакхаш бахьанехь аьтто баьлла некъан боламан бакъенаш талхоран гайтам шозза лахбан. Некъан-транспротан бохам хиларна кхераме йолчу меттигашкахь хӀора дийнахь дӀахӀоттайо 109 стационарни а, 90 дӀаселалеш йолу а пост. Иштта гӀуллакх вовшахтоьхна авареш хиларца долу хьал тодарехьа болу болх чӀагӀбаран Ӏалашонца. Оцу балхана юкъаозийна НР-н МВД-н УГИБДД-н 400 сов белхахо. Цул сов авари хиларна кхераме йолчу меттигашкахь кхитӀе а некъан техникин гӀирсаш дӀахӀиттийна[4][33].

Социально-политикин хьежамаш[нисъе | нисъе чухулара]

М. Х. Даудовс 2010-чу шарахь вевзаш волчу Россин, Беларуссин, Украинан тележурналистана П. Г. Шереметана интервью луш, Нохчийчохь законаш лардаран хьокъехь шена хеташ дерг довзуьйтуш элира: «Вай дерриге а Россин гражданаш ду, вай нуьцкъалчу а, синтемечу а пачхьалкхехь даха лууш ду… Тхо законаш лардарехьа а, нуьцкъалчу, цхьааллин Россигахьа а ду. ХӀинца тхо долчохь, Россин дуккха а регионашкахьчул дика къепе а ю, дахар синтеме а ду»[7].

2015-чу шарахь Россин тайп-тайпанчу СМИ-шкахь а, интернет порталашкахь а дукха яздора дукха зударий балор магоран хьокъехь М. Х. Даудовс аьллачух, цунна хетачух лаьцна. Прессина лерина М. Х. Даудовс шена хетарг элира А.Гучиговн а, Х-Л.Гойлабиевн а ловзаран хьокъехь хаамийн гӀирсашкахь эккхийтинчу гӀовгӀанца доьзна. Иза ша а оцу ловзаргахь хилла вара. М. Х. Даудовс кхетийра дукха зударий балор юкъадаьлла хилча, иза цхьана хорша дерзо дезаш хиларх. Цунна хетарехь, иза шариӀатан буха тӀехь дича дика а хир ду. Амма цо билгалдаьккхира дукха зударий балор бакъонийн некъа тӀе даккхаран дӀадолорца ша юкъаволуш цахилар, оцу хьокъехь шена хетарг алар бен кхин совнаха хӀума бохуш цахилар[34].

СМИ-ца йолу юкъаметтигаш[нисъе | нисъе чухулара]

Меттигерчу телевиденина (ЧГТРК «Грозный») интервью луш ву М.Х.Даудов.

2015-чу шарахь «Новая газетехь» яра нохчийн Ӏедало республикин хьокъехь долчу «нийсачу керланашкахьа» ша тайпа къийсам дӀабахьарх лаьцна йолу репортаж. Газетан журналисташа чӀагӀдора, Ӏедална хетарехь, Нохчийчоьнан хьокъехь «гӀиллакех доцуш» яздеш болу я нохчийн Ӏедал аьшнаш деш йолу комментареш еш болу блогерш кхетабора, дукха хьолахь законца догӀуш доцуш: лар ца луш дош аьлла волчу интернат-пайдаэцархочун адрес карадора, видеокамерца и волчу богӀура, тӀаккха цо шена бехк ца биллар, шена къинтӀера довлар доьхуш я цуьнан сий дойъуш йолу ролик йоккхура. Иштта Ӏаткъам бар вовшахтоьхначарна юкъахь журналисташа М. Х. Даудовн цӀе йоккху. Таханлерчу дийнахь и хаам РФ-н бакъонаш лаъръяран органаша мах хадоза бу[28][35].

СМИ-шкахь дикка гӀовгӀа яьккхира М. Х. Даудовс 2016-чу шеран кхолламан (январь) беттан 16-чу а, 17-чу а деношкахь «instagram» социальни сетехь йолчу шен аккаунтехь Россин системин йоцчу оппозицин цхьаболчу жигарчу гӀуллакххойн а, журналистийн а, бакъонашларъярхойн а хьокъехь, уьш аьшнаш беш, дуьххьалдӀа доцуш кхерамаш туьйсуш дийцинчо. Оцу кхерамийн хьокъехь дӀахьедар дира «Эхо Москвы» коьртачу редактора А. А. Венедиктовс: «Даудов Мохьмада оппозицина аьлларг — иза боккха кхерам тасар а ду, Немцов Борис веран хьокъехь талламе а, нохчийн Ӏедале а жоп дала аьтто боцу хаттарш даларна ян хьакъ йоцу дуьхьало яр, резацахилар гайттар ду». Цул сов А. А. Венедиктовс сацам бира радиостанцин гӀарол чӀагӀдан[36][37][38].

2016-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 12-чу дийнахьлерчу постехь instagramехь М. Х. Даудовс юха а хьулам бинчу кепехь сийсазвира регионашна юкъарчу «Комитет против пыток» юкъараллин организацин председатель И. А. Каляпин, ткъа 2017-чу шеран кхолламан (январь) беттан 4-чу дийнахь «Кавказский Узел» интернет-СМИ-н коьрта редактор Г. С. Шведов. Россин СК заявлени яздира Г. С. Шведовс М. Х. Даудовн публикаци РФ-н УК-н 144-чу стаьян 3-чу декъехь билгалдинчу зуламна («Журналистийн гӀуллакхана новкъарло яран хьокъехь») иза кӀела яло гӀерташ. Делахь а, хьал талла а теллина, Россин Талламан Комитето М. Х. Даудовна дуьхьал уголовни гӀуллакх ца долийра[28][39][40][41].

Шех лаьцна болу хаамаш[нисъе | нисъе чухулара]

М.Х.Даудовн доьзалца даьккхина Р.А.Кадыровн дагалецаман сурт.

М. Х. Даудовс шен дай баьхна юрт лоруш ю Гелдагана. Цигара ву цуьнан да. Цигахь кхиъна иза ша а. 2001-чу шарахь М. Х. Даудовс шайн юьртара Мовлин Асет (1981-чу шарахь йина) ялийна. Школехь доьшуш волуш евзина цунна иза. Тахана ДаудовгӀеран доьзалехь 10 бер ду: 6 кӀант — Ӏумар (2006-чу шарахь вина), Рамзан (2007-чу шарахь вина, НР-н Куьйгалхочун сийнна тиллина цӀе), Мовлди (2009-чу шарахь вина), Мохьмад-Юсуф (2014-чу шарахь вина), Абубакар (2015-чу шарахь вина, цӀе тиллина Р. А. Кадыровс), Ӏусман (2016-чу шарахь вина); 4 йоӀ — Линда (2003-чу шарахь йина, Иман (2004-чу шарахь йина), Макка (2010-чу шарахь йина, дененан сийнна тиллина цӀе), Медни 2012-чу шарахь йина)[4][42].

Нохчийн Республикехь М. Х. Даудов массарна а вевза «Лорд» санна а. И цӀе елла цунна Р. А. Кадыровс, шайн дуьхьарлерчу цхьаьнакхетаре иза Ӏаьржа костюм а, кӀайн коч а йолуш веача. "Цо хӀетахь элира: «Хьо-м ингалсан лорд санна ма ву», — аьлла. (ЦхьамогӀа СМИ-ийн кхин хетарг а ду. Цуьнца нийса а догӀуш «Лорд» М. Х. Даудовх олуш дара цунна Р. А. Кадыров вовзале хьалха а). М. Х. Даудовх гергарчара а, уллерчара а Тимур олу. (Тимур цӀе нисло цхьаболчу СМИ-шкахь а, М. Х. Даудовн хьокъехь йолчу шиэзарлагӀчу шерашкахьлерчу статьяшкахь а[2][7][16][43][44].

«Терек» футболан клубан президент М.Х.Даудов «Зенит» клубаца хьошалгIахь ловзаре хьожуш (31.03.2013).

Футбол езаш ву. 2011-чу шеран хӀутосург (май) беттан 11-чу дийнахь «Кавказ» командина юкъахь волуш «Дуьненан футболан седарчий» вовшахтоьхначу командина дуьхьал левзина Соьлжа-ГӀалахь «Ахмат-арена» стадион схьаелларна лерина дӀадаьхьначу даздарийн гурашкахь хиллачу матчехь[~ 7]. 2015-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 7-чу дийнахь накъосталлин матчехь «Лидер-63» командица Италин футболан легендийн вовшахтоьхначу командина дуьхьал левзира иза. Матч лерина яра РФ-н Президент В. В. Путин винчу денна[~ 8].

2004-чу шарахь дуьйна иза вице-президент вара республикин «Терек» футболан клубан (2017-чу шарахь дуьйна клубан цӀе «Ахмат» ю). 2011-чу шарахь клубан президент хӀоьттира иза (2004-2011-чуй шерашкахь клубан президент хилла волу Кадыров Рамзан, «Терекан» сийлаллин президент хилла висира). 2015-2016-чу шеран сезонехь «Тереко» шен исторехь уггаре а лакхара — ворхӀалгӀа меттиг яьккхира Россин футболан премьер-лигехь. Ткъа 2016-2017-чу сезонехь и гайтам кхин а лакхабаьккхира, сезонан жамӀашца пхоьалгӀачу метте а яьлла[45][46].

Социальни сетех жигара пайдаоьцуш волчу цо 2013-чу шарахь дӀадолийра instagramехь аккаунт лелор. (3000 сов публикаци а, 190 000 сов подписчик а ву цуьнан), «ВКонтактехь» — 2015-чу шарахь лело волавелира (7000 сов подписчик). Шен посташкахь М. Х. Даудовс НР-хь хуьлучу политикин, юкъараллин, спортан, динан хиламийн хьокъехь хаамаш бо, пайдаоьцучара комментарешкахь наггахь тайп-тайпана дехарш до, аьрзнаш до[47][48].

М. Х. Даудовс кест-кеста ша жоьпаш ло дукхах долчу хаттаршна, дехаршна. Иза Кишин Кунта-Хьаьжин вирдехь ву. 1992-чу шарахь дуьйна оцу вирдехь берш хилла Нохчийчоьнан лаккхара динан дай. М. Х. Даудовс Р. А. Кадыровца цхьаьна хьаьжа дина, масехазза сийлахьчу КаӀбат чохь хилла. Иза иштта, Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ассараш Ӏалашъярхо а ву. Соьлжа-ГӀалахь езачу ассарийн гайтам чекхбаьллачул тӀаьхьа Шайх Ахьмад Бин Мухьаммад Аль-Хазраджис гуттаренна а Ӏалашъяйта КадыровгӀеран доьзале а, нохчийн халкъе а дӀаелира сийлахь йиъ ассар — Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) чоьш. Нохчийн халкъана беллачу шина чонах цхьаъ Ӏалашбар тешийна М. Х. Даудовх[49].

СовгӀаташ, урамашна цӀе тиллар, кхидерг[нисъе | нисъе чухулара]

Масийттазза хьалхатеттина Россин Федерацин а, Нохчийн Республикин а совгӀаташна: орденашна, мидалшна, билгалваларан знакашна. Россин Федерацин Президентан 2007-чу шеран мангалан (июль) беттан 25-чу дийнахьлерчу указаца милицин капитанна М. Х. Даудовна лаккхара цӀе елла — Россин Федерацин Турпалхо — къаьсттина билгалваларан знак «Дашо Седа» мидал а луш, белхан декхарш кхочушдарехь турпалалла а, стогалла а, доьналла а гайтарна. ЦхьамогӀа хьостанаша чӀагӀдо цунна и совгӀат ЧРИ-н вице-премьер С. Э. Эльмурзаев хӀаллакварна делла хилар. Цунна совгӀат дӀаделира официалан визитаца Соьлжа-ГӀала веанчу РФ-н чоьхьарчу гӀуллакхийн министра Р. Г. Нургалиевс. 2010-чу шарахь ша еллачу интервьюхь оцу совгӀатан хьокъехь М. Х. Даудовс билгалдаьккхира: «Россин Турпалхочун Седа бу сан, амма суна эхь хета иза хьалха олла, сайна а, адамашна а юкъахь херо хила ца лаьа суна». М. Х. Даудовн совгӀатийн хьокъехь дуьйцучу хенахь Р. А. Кадыровс билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмад Россин Турпалхо, Кадыровн орденан кавалер ву, шозза совгӀат дина цунна Стогаллин орденца. Цо и совгӀаташ даьхна шен стогаллица, доьналлица, майраллица». Иштта, М. Х. Даудовна совгӀаташ дина РФ-н Президентан В. В. Путинан а, НР-н Президентан А-Хь. Кадыровн а, НР-н Куьйгалхочун Р. А. Кадыровн а Сийлаллин грамоташца, тайп-тайпанчу баркаллин кехаташца[1][3][4][7][15][50].

Пачхьалкхан совгӀаташ[нисъе | нисъе чухулара]

Российн Федераци Нохчийн Республика
20.07.2007 Hero of the Russian Federation medal.png — Россин Федерацин Турпалхочун цӀе,
«Дашо Седа» мидал
31.05.2006 Kadirov orden png.png — Кадыровн орден
25.07.2005 Orden of Courage.png — Стогаллин орден 28.06.2011 Орден «За развитие парламентаризма в Чеченской Республике» (лента).jpg — «Нохчийн Республикехь парламентаризм кхиорна» орден
04.04.2006 Orden of Courage.png — Стогаллин орден
ValourRibbon.png «Майраллина» мидал 26.07.2007 Почётный гражданин Чеченской республики.png — «Нохчийн Республикин сийлаллин гражданин» цӀе
Zhukov rib.png — Жуковн мидал 05.11.2012 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
26.11.2015 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Нохчийн Республикин дуьхьа хьуьнарш гайтарна» мидал
16.06.2016 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Нохчийн Республикин турслочунна» мидал
01.07.2016 — «Нохчийн Республикин хьакъ воллу гӀишлошъярхо» цӀе
11.08.2017 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе
12.12.2017 «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжа виццаваларна» мидал

Ведомственни а, юбилейни а мидалш[нисъе | нисъе чухулара]

2003 Медаль «85 лет Уголовному розыску» (2003).png  — «Уголовни розыскан 85 шо» мидал
24.11.2004 100 лет профсоюзам России (лента).jpg  — «Россин Профсоюзийн I00 шо» мидал
10.02.2005 ForCombatCooperation rib.png  — «БӀаьхаллин доттагӀаллина» мидал
12.05.2005 ValorMVD rib.png  — «ГӀуллакхдарехь сийлалла гайтарна» мидал
200MVD rib.png  — «Россин МВД-н 200 шо» мидал
10.10.2005 Медаль «Участник боевых действий на Севернов Кавказе 1994—2004» (10.2005) ленточка.png  — 1994—2004 ш. «Къилбаседа Кавказехь хиллачу тӀеман гӀуллакхийн дакъалацархо» мидал
17.07.2006 Медаль за ратную доблесть (лента).jpg  — «БӀаьхаллин сийлаллина» мидал
2010 10YearsServiceRibbon.png  — «ГӀуллакхдарехь билгалваларна» (РФ-н МВД, III-чу даржан) мидал
05.11.2010 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png  — «ГӀуллакхдарехь билгалваларна» (НР-н МВД, 3048) мидал
15.06.2011 Медаль «За службу в милиции» (лента).jpg  — «Милицехь гӀуллакхдарна» мидал
05.11.2012 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png  — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
2013 Медаль Чести 2 степени (лента).jpg  — «II-чу даржан Сийлаллин» мидал
06.05.2015 70 victory rib.png  — «1941-1945 ш.ш. Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь толам баьккхина 70 шо» мидал
23.08.2015 Медаль «За заслуги» (от РСВА) (лента).jpg  — «Хьуьнарш гайтарна» (РСВА-н) мидал
28.08.2015 За верность отчизне.jpg  — «Даймахкана тешаме хиларна» (ОООКВА-н) мидал
08.10.2015 Медаль Честь I (лента).png  — «I-чу даржан Сийлаллин» мидал
Медаль за службу на Северном Кавказе (лента).jpg  — «Къилбаседа Кавказехь гӀуллакхдарна» мидал
Медаль За воинское братство (лента).png  — «БӀаьхаллин вежаралла» мидал
17.06.2016 Медаль «За заслуги в укреплении международной безопасности».jpg  — «Дуьненаюкъара кхерамазалла чIагIъярехь хьуьнарш гайтарна» мидал. (Россин Кхерамазаллин Советера).
29.07.2016 Медаль гордость России.jpg  — «Россин дозалла» (ОП РФ, кх.) мидал
23.08.2016 Медаль «За помощь и содействие ветеранскому движению» (лента).jpg  — «Ветеранийн боламан гӀо дарна а, гӀолацарна а» мидал
21.03.2017 Медаль «За заслуги в обеспечении законности и правопорядка» (лента).png — «Законностана а, бакъонийн къепенна а кхачоярехь хьуьнарш гайтарна» мидал

Къастамаллин билгалонаш[нисъе | нисъе чухулара]

11.09.2004 MVD combatant.png  — «ТӀеман гӀуллакхийн дакъалацархо» билгало
18.09.2004 Знак МВД России "За верность долгу".jpg  — «Декхарна тешаме хиларна» билгало
16.12.2009 Знак МВД России "За верность долгу".jpg  — Декхарна тешаме хиларна" билгало
Знак «15 лет ЦССИ ФСО России в Чеченской Республике».png  — «Россин ЦСИИ-н Нохчийн Республикехь йолчу ФСО-н I5 шо» билгало
29.03.2005  — «Милицин лерринчу подразделенийн тоьлла белхахо» билгало
20.06.2006  — «Криминальни милицин тоьлла белхахо» билгало
09.12.2012  — «Сийлаллин динамахо» билгало
30.10.2015  — «Терроризмана дуьхьал къийсам дӀабахьарехь билгалваларна» (НР-н МВД, № 004) билгало
20.06.2017 — «Хьуьнарш гайтарна» (РФ-н МО-н тӀеман полицин коьрта урхалла, № 78) билгало

Кхечу пачхьалкхийн совгӀаташ[нисъе | нисъе чухулара]

Кхазакхстан:
04.11.2008 04.11.2008 — медаль «За развитие сотрудничества».jpg — «ЦхьаьнагӀуллакхашдар кхиорна» мидал

М. Х. Даудовн цӀарах урам а, школа а[нисъе | нисъе чухулара]

2007-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 13-чу дийнахь Гелдагана юьртан администрацин куьйгалхочун сацамца Титовн цӀарахчу урамна Россин Турпалхочун М. Х. Даудовн цӀе тиллина. 2008-чу шеран бекарг (март) баттахь Нохчийн Республикин Президентан Указаца М. Х. Даудовс дешначу Гелдаганарчу № 1 йолчу юккъерчу школина М. Х. Даудовн цӀе тиллина. Оцу хиламна леринчу даздаран гуламехь къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмада дуккха а дика гӀуллакхаш дина республикина, цундела иза хьакъ ву шен цӀе кӀоштарчу тоьллачу школина тилла»[1][3][4][51].

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

Комменташ
  1. Сегодня город Михайловск (Шпаковский район, Ставропольский край, Россия).
  2. Должность заместителя командира чеченского ОМОНа оставалась вакантной с сентября 2006 года, когда в результате произошедшей перестрелки в районе административной границы Чечни и Ингушетии между сотрудниками ОМОН МВД Чечни и сотрудниками ингушской милиции был убит подполковник Бувади Дахиев, занимавший этот пост (Кавказский Узел, 05.12.2006).
  3. В сентябре 2009 в Чеченской Республике задержано четыре человека, предполагаемых террориста-смертника, трое из них жители села Автуры. Задержанные признались, что готовились совершить крупный теракт, проникнув на территорию Ленинского РОВД в Грозном, а один из подозреваемых также сообщил подробности подготовки и осуществления подрыва на пути следования машины М. Х. Даудова. Допрос задержанных вёл лично Президент ЧР Р. А. Кадыров. В апреле 2010 года прокуратура завершила расследование уголовного дела в отношении троих 20-летних уроженцев села Автуры, причастных к подрыву. Их обвинили в совершении преступлений предусмотренных четырьмя статьями УК РФ и они предстали перед судом (Независимое ИА «Интерфакс», 03.09.2009, Кавказский Узел, 13.04.2010).
  4. Предшественником М. Х. Даудова на этой должности был Х. Х. Вайханов, который перемещён на другую должность — вице-премьера по социальным вопросам (Кавказский Узел, 11.03.2010).
  5. Председатель (спикер) Парламента ЧР Д. Б. Абдурахманов скончался 29 июня 2015 года, его именем назвали одну из центральных улиц Грозного и среднюю школу, в которой он учился (Кавполит, 03.07.2015).
  6. По сообщению интернет-СМИ «Кавказ. Реалии», ДТП произошло в ночь на 28 ноября вблизи Чернореченского поста на трассе «Кавказ» (ЧР). Нетрезвый водитель автомобиля Ford Алам Ходжаев выехал на встречную полосу и допустил лобовое столкновение с ВАЗ-21014, после чего эту машину отбросило на следовавшую за ней «Приору». В результате аварии семь человек погибли на месте, ещё двое были госпитализированы. Сразу же после этой аварии все мужчины, родственники виновника ДТП, покинули республику (Кавказ.Реалии, 01.12.2016).
  7. За сборную «Звезд мирового футбола» сыграли — Р. Айяла, Н. Аморузо, Ф. Барези, Ф. Бартез, А. Богоссян, К. Вьери, Дида, А. Костакурта, С. Макманаман, Д. А. Марадона, Ж.-П. Папен, И. Саморано, Р. Фаулер, Л. Фигу, Э. Франческоли; за команду «Кавказ» — А. Алаутдинов, Х. М. Алханов, О. Х. Байсултанов, Р. Ф. Дасаев, Т. М. Джабраилов, Х. Ибрагимов, А. А. Исмаилов, Р. А. Кадыров, А. Б. Каноков, А. З. Кацаев, З. У. Садаев, А. Г. Хлопонин, А. Ю. Федьков, Р. И. Цуцулаев. Встреча состояла из двух таймов по 30 минут, хозяева обыграли гостей со счетом 5:2 (Кавказский Узел, 12.05.2011).
  8. За сборную легенд итальянского футбола сыграли Д. Баджо, Д. Барези, Ф. Барези, П. Верховод, А. Ди Ливио, К. Джентиле, С. Скиллачи, С. Таккони. Встреча окончилась победой местной команды «Лидер-63» со счетом 4:1.
Хьосташ
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Вести республики, 07.12.2013.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Кавказ.Реалии, 10.11.2016.
  3. 1 2 3 4 Герои страны.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Парламент Чеченской Республики.
  5. Глава и Правительство Чеченской Республики, 25.10.2011.
  6. Instagram Р. А. Кадырова, 28.03.2014
  7. 1 2 3 4 5 Ъ-Огонёк, 06.09.2010, с. 14.
  8. 1 2 Единая Россия, 05.12.2015.
  9. 1 2 3 4 5 МВД РФ.
  10. Независимая газета, 20.02.2009.
  11. Meduza, 18.01.2016.
  12. Кавказский Узел, 05.12.2006.
  13. Утро.ru, 22.03.2007.
  14. Кавказский Узел, 07.04.2007.
  15. 1 2 3 Кавказский Узел, 23.03.2009.
  16. 1 2 Кавказский Узел, 04.08.2009.
  17. Кавказский Узел, 13.04.2010.
  18. Кавказский Узел, 11.03.2010.
  19. Чечня Сегодня, 09.03.2010.
  20. Кавказский Узел, 03.08.2010.
  21. Кавказский Узел, 01.12.2011.
  22. Глава и Правительство Чеченской Республики, 21.05.2012.
  23. Единая Россия. ЧР.
  24. Instagram Р. А. Кадырова, 03.07.2015
  25. Instagram Р. А. Кадырова, 04.07.2015
  26. Кавполит, 03.07.2015.
  27. Кавказ.Реалии, 01.12.2016.
  28. 1 2 3 Новая газета, 26.05.2017.
  29. Грозный-Информ, 18.01.2017.
  30. Чечня Сегодня, 25.03.2017.
  31. Кавказ сегодня, 18.04.2017.
  32. Совет законодателей РФ.
  33. Грозный-Информ, 18.08.2015.
  34. Газета.Ru, 18.05.2015.
  35. Новая газета, 01.02.2016.
  36. Instagram М. Х. Даудова, 16.01.2016
  37. Instagram М. Х. Даудова, 17.01.2016
  38. Кавказский Узел, 18.01.2016.
  39. Instagram М. Х. Даудова, 12.10.2016
  40. Instagram М. Х. Даудова, 04.01.2017
  41. Медиазона, 07.01.2017.
  42. Новости, 10.10.2016.
  43. Кавказский Узел, 16.01.2017.
  44. Россия-1, 2007.
  45. Кавказский Узел, 12.05.2011.
  46. Кавказский Узел, 28.11.2011.
  47. М. Х. Даудов в Instagram
  48. М. Х. Даудов в ВКонтакте
  49. Regnum, 20.07.2015.
  50. Кавказский Узел, 26.07.2007.
  51. Гелдаган, 25.04.2017.

Пресса. Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]