Чулацаман тӀегӀо

Боярчук, Александр Алексеевич

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Боярчук Александр Алексеевич
Вина терахь 1931 шеран 21 июнь({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})
Вина меттиг Соьлжа-ГӀала, Нохчийн автономин область, Къилбаседа-Кавказан мохк, РСФСР, ССРС
Кхелхина терахь 2015 шеран 10 август({{padleft:2015|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (84 шо)
Кхелхина меттиг Москох, Росси
Пачхьалкх  ССРС
 Росси
Ӏилманан кхоче астрофизика
Белхан меттиг РӀА Астрономин институт
Ӏилманан дарж Ӏилманийн доктор
Ӏилманан цӀе ССРС ӀА академик (1987)
РӀА академик (1991)
Альма-матер
СовгӀаташ


«Даймехкана динчу гӀуллакхашна» 4 тӀегӀанера орден
Сийлаллин орден — 1996 Орден «Сийлаллин Билгало» — 1976
ССРС Пачхьалкхан совгӀат — 1984

Ф. А. Бредихинан цӀарах совгӀат (2001)

А. А. Белопольскийн цӀарах совгӀат (2011)
Викилармин логотип Боярчук Александр Алексеевич Викилармехь

Боярчу́к Алекса́ндр Алексе́евич (1931 21 июнехь, Соьлжа-ГӀала2015 10 августехь, Москохахь) — советийн а, российн а физик, астроном. РӀА академик (1987 шарахь дуьйна). РӀА Астрономин институт Ӏилманан куьйгалхо.

Ӏилманан гӀуллакхан коьрта агӀо йу седарчийн физика. Цуьнан белхашна далийна 2000 сов цитата ду, зорбатоьхна 1986 шерал тӀаьхьа. Хиршан индекс — 21[1].

1953 шарахь чекхйаьккхира Ленинградан университет. Цул тӀаьхьа болхбира ССРС ӀА ГӀирман астрофизикин обсерваторехь. 1969 шарахь дуьйна обсерваторин директоран Ӏилманан белхан гӀовс ву. 1976 шарахь хаьржина ССРС ӀА корреспондент-декъашхо, ССРС ӀА академик — 1987 шарахь. 1987 - 2003 шерашкахь вара РӀА Астрономин институтан директор (1990 шо кхаччалц — ССРС ӀА Астрономин кхеташон председатель, цунах йира институт). 1991 - 1993 шерашкахь вара Дуьненайукъара астрономин союзан президент.

ДӀавоьллина Троекуровн кешнашкахь.

Ӏилманан кхиамаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

А. А. Боярчукан Ӏилманан белхийн тема йу седарчийн физикех лаьцна. Цуо талламаш бина тайп-тайпанчу классан седарчийн Химин хӀоттаман, масала, карийна сов гелий β Лирехь. А. А. Боярчука Ӏамийра седарчийн атмосферашкахь леларш, ткъа кхин а седарчий хьийзар. Цхьа могӀа белхаш бина стационаран доцучу седарчашна тӀаьхь а.

Шийла гигантах а, йовха буйдолах а лаьтташ йолу симбиотийн седарчийншала системан модель йинарг ву. Оцу моделан бух тӀаьхь мах хадийна цу объектийн массан, йоккхаллин бараман, температуран, кхин амалийн а.

Э. Р. Мустельца цхьаьна гайтина керлачу седарчийн чкъоьран модель.

А. А. Боярчукан куьйгаллийца йина космосан ультрафиолетан телескоп «Астрон».

Йукъараллин гӀуллакх

[бӀаьра нисйан | нисйан]

А. А. Боярчукан сийнна цӀе тиллина, ГӀирман астрофизикин обсерваторин астранома Н. С. Черныха 1977 шеран 22 мартехь дӀайиллина йолу, жима планетан (2563) Боярчукан[6][7].

Билгалдахарш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Литература

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  • Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
  • Губарев В.С. Секретные академики. Кто сделал СССР сверхдержавой. — М.: Вече, 2015. — 320 с. — ISBN 978-5-4444-2546-6.