Алиев, Ильхам Хьайдар охӀлу

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Алиев Ильхам
азерб. İlham Heydər oğlu Əliyev
Алиев Ильхам
2019 шарахь
Азербайджанан Президент
2003 шеран 31 октябрехь
Хьалха хилларг Алиев Хьайдар
4 августехь — 2003 шеран 4 ноябрехь
Хьалха хилларг Расизаде Артур
Когаметтаниг Расизаде Артур
1995 шо — 2003 шеран 4 августехь

Дин Ислам, ШиӀиташ
Вина терахь 1961 шеран 24 декабрехь
Вина меттиг Бакох, Азербайджанийн ССР, ССРС
Да Алиев Хьайдар
Нана Алиева Зарифа Ӏазиз кызы[d]
Зуда Алиева, Мехрибан Ариф кызы
Бераш кӀант: Хьайдар
йоьӀрий: Арзу а, Лейлаъ а
Парти
Дешар
Динлелор ислам
Автограф Signature of Ilham Aliyev.svg
СовгӀаташ
AZ Heydar Aliyev Order ribbon.png AZ Shah Ismayıl Order ribbon 2013.png Сийлахь легионан орденан Йоккхачу жӀаран кавалер
Order of Freedom of Ukraine.png Order of Prince Yaroslav the Wise 1st 2nd and 3rd Class of Ukraine.png ИсмоӀили Самонин орденан кавалер
GEO St-George Victory Order BAR.svg Сийн орденан кавалер (Гуьржийчоь) Кхаа Седан орденан Йоккха жӀар
Республика Польшан Динчу гӀуллакхийн орденан Йоккха ЖӀаран кавалераш BUL Order Stara planina ribbon.svg Республика Сербин орденан аса
«Италин Республикан Динчу гӀуллакхийн» орденан Йоккха жӀаран кавалер
Румынин Седан орденан зӀен кавалер
«Тешаме гӀуллакх даран» орденан Йоккха жӀаран кавалер
Туркой Республикан 1 классан орденан кавалер Ӏабдул-Ӏазиз паччахьан орден Order of Mubarak the Great (Kuwait) - ribbon bar.gif
By-order friendship of nations rib.png Medal10Astana.png Орден «За заслуги перед Астраханской областью» (лента).png
Відзнака Президента України «Іменна вогнепальна зброя».png Orden Sodruzhestvo.jpg

Конфессийн совгӀаташ:

Slavi-i-chesti.svg Радонежский Сергийн 1 тӀегӀанера орден Веза беркатетешаме элан Даниил Москохан I тӀегӀанера орден Şeyxülislam ordeni.jpg
Сайт ilham-aliyev.org/index_e…
Болхбаран меттиг
Commons-logo.svg Ильхам Хьайдар охӀлу Алиев Викилармехь

Али́ев Ильха́м Хьайда́р охӀлу (Али́ев Ильха́м Гейда́рович) (азерб. İlham Heydər oğlu Əliyev; 1961 шеран 24 декабрехь, Бакох, Азербайджанийн ССР, ССРС) — азербайджаний пачхьалкхан а, политикан а гӀуллакххо, азербайджанан эскаран инарла-полковник а, 2003 шеран 31 октябрехь дуьйна волу Азербайджанан президент а, тӀеман ницкъийн коьрта баьчча а.

Азербайджанан президентан Алиев Хьайдаран (1993—2003) кӀант а, когаметтаверг. Доьазза тоьлла президентийн харжамашкахь (2003, 2008, 2013, 2018 шерийн).

Дуьненаюкъара цхьа могӀа тидамчашна хетарехь, Алиев Ильхаман президенталла дара мехкан политикан дахар цхьаьнаэшшара долуш. Оццу хенахь, цхьа могӀа хьосташа, Азербайджанехь Алиев Ильхама хӀоттийна режиман амал диктаторийн[1] лору, я авторитаран[2] лору.

Схьавалар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Алиев Ильхам вина 1961 шеран 24 декабрехь Бакохахь, Азербайджанийн ССРн Пачхьалкхан Кхерамазаллин Комитетан Контрталламан декъан хьаькаман Алиев Хьайдаран а, офтальмологин институтан лакхара Ӏилман белхалочун Алиева Зарифан[3] а доьзалехь.

Иза воцуш доьзалехь яра цуьнан йоккхаха йолу йиша — Севиль. Цуьнан кӀант, Алиев Ильхаман йишийн кӀант — Азер(азерб.), ву Азербайджанан еза атлетикан федерацин вице-президент[4].

Ден агӀо[нисъе бӀаьра | нисъе]

Цуьнан да — Алиев Хьайдар хилира Азербайджанан ПКХК куьйгалхо, цул тӀаьхьа Азербайджанан ССР Компартин ЦК Хьалхара секретаран даржехь куьйгалла дира республикехь, Москох дӀакхалххалц, цигахь болх бира ССРС министрийн советан (правительствон) Председателан гӀовс. Цуьнан схьавалар Нахичевань гӀалара дара. АлиевгӀер доьзал схьабаьллера азербайджанийн[5] Зангезуран уездан (тӀаьхьа Сисианан кӀошт, хӀинца Эрмалойчоьнан Сюникан область) Джомартли юьртара, амма Хьайдар дуьнен тӀевалале дай кхелхира Нахичеване[6][7]. Хьайдаран денана схьаяьллера Уруд (хӀинца Эрмалойчоьнан Воротан эвла) эвлара[7].

Алиев Хьайдаран доьзал

Алиев Ильхаман воккхаха волу деваша — Хьасан белхаш бина Азербайджанийн ССР ӀА Ботаникан институтан, Географин институтан директор, ткъа иштта Ерригсоюзан латтаӀаморан юкъараллин Азербайджанан филиалан председатель; вара бакъонца волу академик. Иза хаьржира Азербайджанийн ССР Лакхара Советан (парламентан) депутат а, Азербайджанан географин юкъараллин президент. Цуьнан кӀант, Алиев Ильхаман шича — Расим архитектор вара, тӀаьхьа Азербайджанийн ССР Хьакъдолу архитектор, Азербайджанан Архитекторийн Союзан вице-президент. 23 шарахь (1966—1998) иза Бакох гӀалан коьрта архитектор вара.

ШолгӀа деваша — Хьусейн, художник вара, Азербайджанийн ССР Компартин(ингалс.) «Коммунист» газетехь зорбанан меженан редакцин коьрта художник болх бира. Цунна елира Азербайджанан Халкъан художникцӀе. Ильхаман кхоалгӀа деваша — Агиль вара Ӏилманча-экономист, Азербайджанан КЪӀА декъашхо-корреспондент.

ВоьалгӀа деваша — Джалал хилира Ӏилманча-селекционер, академик, ӀА Президиуман декъашхо. Иза кхузза хаьржира Милли Меджлисан (парламентан) депутат, вара Российн юьртабахаман Ӏилманийн академин, Украинан Аграрийн Ӏилманийн академин, Республика Беларусан Аграрийн Ӏилманийн академин кхечу пачхьалкхера декъашхо.

Дейиша — Рафигах кхечира химин Ӏилманийн докторан Ӏилман тӀегӀа, профессор, хилира Азербайджанан КЪӀА бакъонца йолу декъашхо. Иза Азербайджанан ССР некъаш дахкаран министрехь Халафов Рафикъехь(азерб.) марехь яра. Церан йоӀ, Алиев Ильхаман шича — Фахрия — художник-модельер, Азербайджана говзаллийн хьакъдолу гӀуллакххо.

Ненан агӀо[нисъе бӀаьра | нисъе]

Цуьнан нана — Алиева Зарифа, яра лор-офтальмолог, Азербайджанийн ССР ӀА академик, профессор. Иза йина Нахичеванан автономин Шахтахты эвлахь. Ден агӀора санна, Алиев Ильхаман ненан агӀора а эрмалойчуьра бевлларш.

Алиев Ӏазиз

Цуьнан ненада — Алиев Ӏазиз[8] ваьлла Эриванан уездера Хамамлы эвлара[9].Лор хилла, цуо тӀаьхьа куьйгалла дина Азербайджанан медицинан институтехь, цул тӀаьхьа Азербайджанан пачхьалкхан университетан ректор хилла, кхин дӀа – Азербайджанийн ССР могашалла Ӏалашъяран халкъан комиссар. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш А. Алиевх хилира Азербайджанийн ССР Лакхара Советан председатель, цул тӀаьхьа хӀоттийра ДегӀастан ВКП(б) обкоман Хьалхара секретарь (де-факто ДегӀастан куьйгалхо).

Ший а ненаваша — Тамерлан(азерб.) а, Джамиль а хилира лоьраш, медицинийн Ӏилманийн докторш. Алиев Тамерлан эндокринолог вара, болх бира Азербайджанан Могашалла Ӏалашъяран министраллан коьрта терапевт, елира сийлахь цӀе – Республикан Хьакъдолу Ӏилман гӀуллакххо а, Пачхьалкхан преми (1981). Алиев Джамилах онколог хилира, тӀаьхьа профессор, КЪӀА бакъонца волу декъашхо. Джамилан кӀант, Алиев Ильхаман шича — Ӏазиз ву медицинийн Ӏилманийн доктор, И. М. Сеченовн цӀарах Хьалхара Москохан пачхьалкхан медицинан университетан Бакохан филиалан ректор.

Цхьаъ бен йоцу ненайиша — Гюлара(ингалс.) хилира пианист, композитор, хьехархо. Цуо йина музыкан гӀирсийн ансамбль «Дан улдузу(азерб.)»; цунна елла сийлахь цӀе Хьакъдолу говзаллийн гӀуллакххо (1977), говзалла Ӏаморан кандидатан Ӏилман тӀегӀа (1966)[10].

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Дешар[нисъе бӀаьра | нисъе]

1977 шарахь чекхъяьккхина Бакох гӀалан № 6 йолу юккъера ишкол, деша хӀоьттина Москохан пачхьалкхан дуьненаюкъара юкъаметтигийн институт (МГИМО). Институт чекхъяккхарца, 1982 шарахь иза МГИМОн аспирантуре вахна. Оццу шарахь, Андроповс кхайкхарца, АлиевгӀеран доьзал кхелхина Москоха. Журналиста Михаил Гусмана МГИМО хӀоттарх хаттар дича, Алиев Ильхама жоп делира:

« Со дӀаийцира исправкица, цуо официалан чӀагӀдора, ма-дарра сан пхи бутт баьлча 16 шо кхачар. Хьалхара дешаран шо дара уггаре жоьпаллин. Цхьаъ ду Азербайджанан Компартин ЦК секретаран кӀантана Бакохахь дешар, ткъа кхин ду — Москохахь, кхечу хьолехь, кхин тӀе къуоначу шерашкахь. Амма аса да юьхьӀаьржа ца хӀоттийра, институтехь дика дийшира, цул тӀаьхьа аспирантурехь[11] а дика дийшира. »

Карьера[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьехаран гӀуллакх[нисъе бӀаьра | нисъе]

1985 шарахь историйн Ӏилманийн кандидатан Ӏилман тӀегӀа йоккхуш диссертаци чекхдаьккхина, иза висира Москохан пачхьалкхан дуьненаюкъара юкӀаметтигийн институтехь хьехархочун балхахь[12].

Бизнес[нисъе бӀаьра | нисъе]

Азербайджанан премьер-министр Алиев Ильхам а, Российн президент Путин Владимир а. Ялта, 2003 шо

Хьехархочун гӀуллакхал тӀаьхьа Алиев Ильхам долара бизнес лело волавелира. 1991 шарахь иза куьйгалле хӀоьттира «Ориент» фирман[13], ткъа 1992 шарахь кхелхира Истмале, хӀунда аьлча фирман коьрта гӀуллакх Туркойчоьнца доьзна дара. Даймехка вирзира Алиев Хьайдар республикан президент хилча.

Политикан карьерин юьхьиг[нисъе бӀаьра | нисъе]

1994 шерера 2003 шеран август кхаччалц — вице-президент, цул тӀаьхьа «SOCAR» (Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан Мехкдаьттан Компанин) хьалхара вице-президент. Дакъа лецира «Алиев Хьайдаран мехкдаьттан стратеги» кхочушъеш. Иштта жигара дакъа лецира дозан арахьара мехкдаьттан компанешца дийцаршкахь, уьш чекхдевлира, «БӀешеран контракт» цӀе тиллинчу бартан куьг яздарца. Алиев Ильхам автор ву маьрша Азербайджанан цхьа могӀа мехкдаьттан политикан геополитикийн аспектийн талламан белхийн.[14]

1995 шарахь хаьржира, ткъа 2000 шарахь юхахаьржира Азербайджанан Милли Меджлисан депутат[13]. Амма 2003 шарахь Азербайджанан премьер-министран дарже хӀоьттина охьабиллира депутатийн болх.

Белхаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • Алиев, Ильхам Каспийская нефть Азербайджана. — М.: Известия, 2003. — 712 с.

Генеалоги[нисъе бӀаьра | нисъе]

Мир Паша-бек
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Кербалаи
ГӀурбанӀали
 
ИбрахӀим-бек
Сулейманбеков
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Кербалаи
Аббасгулу
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Мир Ӏали Мир Ашрафи
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Юсиф-бек
Султанзаде
[az]
 
Мамедкерим
Алиев
 
ЗахӀра
 
Джаббар Аббасов
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Кербалаи
Джафар
 
Гюльджахан
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Мир Джалал
Пашаев

(1908—1978)
 
Пистаханум
 
Насир
Имангулиев

(1911—1998)
 
Говхар[az]
(1909—1982)
 
 
 
Ӏазиз
(1897—1962)
 
Лейлаъ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Иззет
(1895—1956)
 
ӀӀалирза
Алиев
 
Нарынгюль
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Хьафиз[en]
(1941 ш.в.)
 
 
Ариф
(1934 ш.в.)
 
Аида
(1939—1993)
 
Тамерлан[az]
(1921—1997)
 
Гюляра[az]
(1933—1991)
 
Джамиль[az]
(1946 ш.в.)
 
Зарифа
(1923—1985)
 
Хьайдар
(1923—2003)
 
Агиль
(1926—2006)
 
Джалал
(1928—2016)
 
Рафига
(1932—2017)
 
Рафикъ
Халафов
[az]

(1939—1998)
 
Хьасан
(1907—1993)
 
Хьусейн
(1911—1991)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Араз
Агаларов

(1955 ш.в.)
 
 
Наргиз[az]
(1962 ш.й.)
 
 
Мехрибан
(1964 ш.й.)
 
Ильхам
(1961 ш.в.)
 
 
 
 
Севиль
(1955 ш.й.)
 
Махьмуд
Мамедкулиев
[az]

(1949 ш.в.)
 
 
 
 
 
Ильгар
 
 
 
 
 
 
 
Фахрия
(1969 ш.й.)
 
 
 
Расим
(1934 ш.в.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Эмин
(1979 ш.в.)
 
Лейла
(1985 ш.й.)
 
 
 
 
Арзу
(1989 ш.й.)
 
Самед
Курбанов
(1988 ш.в.)
 
Хьайдар
(1997 ш.в.)
 
Азер[az]
(1986 ш.в.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ӏали
(2008 ш.в.)
 
Микаил
(2008 ш.в.)
 
 
 
 
Айдын
(2012 ш.й.)
 
Ӏазиза
(2016 ш.й.)



Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. Hill S. Europe’s Promise: Why the European Way is the Best Hope in an Insecure Age. — University of California Press, 2010. — P. 217.
    Solomon N. War Made Easy: How Presidents and Pundits Keep Spinning Us to Death. — John Wiley & Sons, 2010. — Ch. 6 (см. на последней странице главы).
    Lushnycky A. N., Riabchuk M. Ukraine on Its Meandering Path Between East and West. — Peter Lang, 2009. — P. 28.
    Scahill J. Blackwater: The Rise of the World’s Most Powerful Mercenary Army. — Profile Books, 2011. — P. 238, 242.
    Chomsky N., Achcar G. Perilous power: The Middle East & U.S. Foreign Policy: dialogues on terror, democracy, war, and justice. — Paradigm Publishers, 2008. — P. 44.
    Warshal B. Provocative Columns: A Liberal Rabbi Reflects on Beliefs, Israel & American Politics. — iUniverse, 2009. — P. 259.
    Noble H. B. Cheney’s War Crimes: The Reign of a de Facto President. — Author House, 2013. — P. 153.
    Martin D. Now Prince Andrew comes under fire for links to ruler of second corrupt former Soviet state // Daily Mail. — 9.3.2011:


    Harris M. Why is a crucial conference on internet freedom taking place in a dictatorship? // The Daily Telegraph. — 7.11.2012.
    Peck T. The Prince, the brutal dictator and a friendship he just won’t give up // The Independent. — 1.11.2012.
    Weiss M. The Corleones of the Caspian. // Foreign Policy. — 10.6.1014.
    Hiatt F. Obama needs a freedom agenda he can believe in. // The Washington Post. — 7.2.2011.
    [Editorial Board] Azerbaijan prosecutes a prominent human rights defenderon absurd charges. // The Washington Post. — 13.8.2014.

  2. Azerbaijan: Vulnerable Stability (en), International Crisis Group (3 September 2010).
    CIA The World Factbook — Azerbaijan:


    Landell-Mills P. Citizens Against Corruption: Report from the Front Line. — Troubador Publishing Ltd, 2013. — P.. XVI.
    Amnesty International Marks Golden Anniversary. Радио «Свобода», 12.12.2014.(ингалс.)
    Macalister T. UK energy quest highlights human rights concerns in gas-rich countries/ // The Guardian. — 22.4.2014.

  3. Новодевичье кладбище. Алиева Зарифа Азиз Гызы (1923-1985)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори) (2012, 3 ноябрь). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 3 ноябрехь. Теллина 2018 шеран 30 январехь.
  4. Племянник президента поразил всех, Sputnik Азербайджана (12.02.2017).
    • А. Г. Симонян. Бои в Сисиане под руководством Андраника против турок и азербайджанцев (август-сентябрь 1918 г.) // Вестник Ереванского университета /Общ. Науки/. — Кеп:Ер., 2005. — № 2 (116). — С. 36. Прибыв в Сисианский район, Андраник со своими силами попытался утихомирить разбушевавшихся азербайджанцев. Несмотря на все попытки армянской стороны убедить их подчиниться решениям Центрального национального совета Зангезура и прекратить междоусобную войну, азербайджанцы продолжали свои вражеские действия. В этой ситуации по решению Андраника были захвачены наиболее агрессивные азербайджанские сёла Агуди, Вагуди, Джомартлу, Ортакюз, Аравус, Урут и оттуда изгнаны вооруженные формирования мусаватистов.
    Этнический состав населения Джомартли зафиксирован в различных статистических материалах, где указывается, что оно населено татарами (то есть азербайджанцами).
    • Кавказский календарь на 1910 год. Часть 1. — Тифлис. — С. 240. Джамартлу, сел. Елисаветп. Зангезурск. 400 жит. 1908 г. Татары.
    • Кавказский календарь на 1912 год. Отдел статистический. — Тифлис. — С. 149. Джамарлу с., Елис., Занг., тр.. 381 жит.
    • Кавказский календарь на 1915 год. Отдел статистический. — Тифлис. — С. 120. Джомартлу с., Елис., Занг., тр.. 405 жит.
    • Памятная книжка Елисаветпольской губернии на 1910 год. Отдел IV. — Елисаветполь. — С. 90. (там указано 292 жителя, все татары-мусульмане — прим.)
  5. Thomas de Waal Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War. — New York University Press, 2004. — С. 306, прим. 7. — ISBN 0-8147-1944-9, 0-8147-1945-7

  6. 1 2 Э. Ахундова Гейдар Алиев. Личность и эпоха. Часть 1. — Баку: Озан, 2007. — С. 19—29.
  7. Президент Ильхам Алиев принял заместителя председателя Совета Федерации Российской Федерации и председателя Народного Cобрания Республики Дагестан. АЗЕРТАДЖ (02.11.2017).
  8. Азиз Алиев. Каталог. — Баку: Зия, 2013. — С. 59.
  9. Алиева Гюляра Азиз гызы, Энциклопедия мугама.
  10. Формула власти: 55 интервью в золотом галстуке. - М.: ТЕРРА-Книжный клуб, 2005. - 580 с.
  11. Управление международных и общественных связей МГИМО (У) МИД … Архивацийина 3 октябрехь 2008 шеран.
  12. 1 2 ВАСИЛИЙ МИХАЙЛОВ. И. о. отца, Журнал «Власть (11.08.2003).
  13. Официальный сайт президента Азербайджанской Республики - ПРЕЗИДЕНТ » Биография. ru.president.az. Теллина 2017 шеран 29 мартехь.

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьалха хилларг:
Артур Расизаде
Азербайджанан премьер-министр
2003 4 августехь2003 4 ноябрехь
Когаметтаниг:
Артур Расизаде
Хьалха хилларг:
Алиев Хьайдар
Азербайджанан Президент
Emblem of Azerbaijan.svg

2003 31 октярехь дуьйна
Когаметтаниг:
'