Албогачиева, Лайлаъ Султанан йоӀ

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Албогачиева Лайлаъ Султанан йоӀ
Лейла Албогачиева.jpeg
Шех лаьцна
Стен-боьршалла Зуда
Юьззина цӀе Албогачиева Лейла Султановна
Пачхьалкх РФ
Говзалла Альпинизм
Йина терахь 1968 сентябрехь
Йина меттиг Ӏаьлий-Юрт ГӀалгӀайчоь
Кхелхина терахь 2014 шо({{padleft:2014|4|0}})
Кхелхина меттиг Эльбрус, ГӀебартойн-Балкхаройчоь, Росси
Спортан карьера 1998-2014

Албогачи́ева Лайла́ъ Султа́нан йоӀ (йина 1968 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР Несаран кӀоштан Ӏаьлий-Юртахь [1] — кхелхина 2014 шеран сентябрехь ГӀебартойн-Балкхаройн АССР Эльбрус тӀехь) — российн, гӀалгӀайн альпинист, оьрсийн меттан а, литературан а хьехархо. Эверест шозза къарбина — къилбанан а, къилбаседанан а агӀора — цхьаъ бен йоцу Россера зуда. Кхелхина Эльбрус тӀе хьалайолуш 2014 шеран сентябрехь. Цул хьалха Эльбрус тӀе хьалаяьлла шийттаза.

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Лейла Султановна Албогачиева, российн йовзаш йолу альпинистка, йина 1968 шарахь ГӀалгӀайчоьн Несаран кӀоштера Ӏаьлий-Юртахь. Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университет Л. Н. Толстойн цӀарах йолу филологийн факультет чакх яькхина. Ӏели-Юртахь оьрсийн мотт а литература а хьоьхуш болх бина. 1998 шарахь шен 30 шо долуш Эльбрус тӀе яьлла Кхарачой-Чергазийчура тобанцан [2] оьцу хенах дуьйна баккъалла, тӀетаьӀӀина альпинизм болх бан йолаелира.

Чекхъяьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан Толстой Л. Н. цӀарах университетан филологин факультет. Ӏаьли-Юртан гимназехь оьрсийн меттан а, литературин а хьехархо болх бира. 1998 шарахь 30 шо долуш иза дуьххьара Эльбрус тӀеелира Кхарачой-Чергазийчуьра альпинистийн тобанан юкъахь[3], оцу хенахь дуьйна ладаме лело йолаелира альпинизм.

2012 шарахь «ГӀалгӀайчоь лакхахь» цӀе йолчу проектан декъахо хилира, иза лерина яра Республика ГӀалгӀайчоьнан 20 шо кхачарна, цуьнан Ӏалашо хилира Эверест къарбар. Албогачиева Лайлаан уллехь Эверест тӀе хьалабовлуш дакъа лецира Богомолов СергейсССРС Хьакъ долу спортан говзанча, дуьненан уггаре лекха 13 бохь къарбинарг, Кореньков Владимира — альпинизм спортан говзанчин кандидат, шозза Эверест тӀе хьалаваьлла волу, Хаджиев Азнора, 44-зза Эльбрус тӀеваьлла волу, Хадзиев Мусас, 2011 шеран августехь уггаре хала тархийн-шенан маршрутаца Башлам тӀе хьалаваьлла, Евкуров Юсупа, Башлам а, Эльбрус а къарбина волу, Аушев Мохьмада, Юсупов Висана.

2013 шарахь Албогачиева Лайлаъ юха а хьалаелира Эверест тӀе, хӀинца ша, иштта цунах хилира шозза и бохь къарбина, Россера цхьаъ бен йоцу зуда[4].

Шен альпинистийн карьерехь Албогачиева хьалаелира къилба-америкин Аконкагуа бохь тӀе а, африкин Килиманджаро ламанан тӀе а, ткъа Эльбрус тӀе 12-зза елира.

Кхалхаран бахьанин латтам[нисъе бӀаьра | нисъе]

ТӀаьххьара хилира легенда хиллачу спортхочун кхойтталгӀа Эльбрус тӀеялар 2014 шеран сентябрехь. Албогачиева Лайлаъ дагахь яра абсолютан дуьненан рекорд хӀотто — 4 агӀора хьалаяла, иза хьалха цхьан а ламанан спортхоша дина дацара. Цуьнан ойла яра ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан агӀора Эльбрусан малхбален бохь тӀе хьала а яьлла, шина коьртан юккъера нуьйр тӀе охьа а йоьссина, цул тӀаьхьа малхбузен бохь тӀеяьлла а яьлла Кхарачой-Чергазийчоьнан агӀора охьайосса. Цул тӀаьхьа альпинист ша бинчу новкъа юхаерза езаш яра[5].

Хьалайолучу хенахь Албогачиева Лайлаа дӀаязбира массо а дуьненан мехкийн куьйгалхошка лерина, Дуьненан тӀехь тӀемаш совцаде, цӀий Ӏанар сацаде аьлла видеокхайкхам: «Украинехь леш бу баккхий нах а, зударий а, бераш а. Эзарнашкахь бераш байш дисина. ТӀеман хиламаш Шемахь, Израилехь, Иранехь… ТӀом хила беза ца магийна тайпанан гӀуллакхан. Оцунна дуӀа деш, кхача гӀерта дерриг дуьненан машаран адамаш».[6] Спортхочо дӀаяздинарг тӀаьхьа карийра цуьнан хӀуманаш юкъахь.

Албогачиеваца йолу зӀе дӀаелира 17 сентябрехь, амма альпинист лаха 21 сентябрехь, гулбала безачу меттиге Терскол поселке иза ца кхаьчначул тӀаьхьа, бен ца буьйлабелира. Лахаран операцехь дакъа лоцуш вара 124 стаг (царна юкъахь Къилбаседа-Кавказан федералан гуон ерриг регионашкара а, ткъа кхин Нижни Новгородера а кӀелхьардахархой). Спортхо лохуш лелийра 28 техника, цхьаъ долара вертолёт, лахар дӀадаьхьира экстремалан ражехь, масийттаза сацийра чолхе хенан-хӀоттаман хьал бахьнехь. Лохуш де-буьйса даьлча Эльбрус тӀехь карийра спортхочун альпинистийн гӀирс а, долара хӀуманаш а. Ша Албогачиева Лайлаъ 3 октябрехь бен ца карийра — лахаран-кӀелхьараяккхаран операцин тӀаьхьарчу дийнахь. Лахаран операци чекхъяларх официалан кхайкхам а бина лам тӀера охьабуьссучу хенахь кӀелхьардахархошна гира цуьнан дакъа 150 метр кӀоргехь дотӀана чохь. Иза карийра хьалха цуьнан хӀуманаш карийначу меттиган 200 метр генахь. Албогачиева лайлаан дакъа 5200 метр лакхара охьа а даьккхина дӀаделира гергарчарна.

Оцу хенахь СаӀудийн Ӏаьрбийчохь хьажцӀахь волчу Республика ГӀалгӀайчоьнан Куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека, Албогачиева Лайлаан гергарчаьрга кадам беш телеграмма яхьийтира: «Лайлаъ кхалхар чӀогӀа халахетта ца Ӏа цуьнан гергарчарна, иза халахетта ГӀалгӀайчоьнан берриг бахархошна, иза мел евзачунна, цуьнца цхьаьна тӀе а ца довлало ламанан баххьаш къарбинчарна. Иза яра онда, доьналла долуш стаг. Ӏалашоне кхача гӀерташ, даймохк безаш, ца дан лург дан кийча йолуш, иза яра ГӀалгӀайчоьнан къоман дозалла, Российн сий»[7].

2014 шеран 5 октябрехь Республика ГӀалгӀайчохь тезет кхайкхийра кхелхинчу альпинистан[8].

Албогачиева Лайлаъ дӀайоьллира тайпанан кешнашкахь, йинчу Ӏаьлий-Юртахь. Цуьнан цӀе тиллина Ӏаьлий-Юртан спорткомплексан[9].

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]