Абу Нувас

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Абу Нувас
أبو نواس
Abu Nuwas.jpg
Бакъ цӀе

Хасан ибн Хани

Вина терахь

VIII бӀешеран юкъ

Вина меттиг

Ахваз

Кхелхина терахь

813-815 шо

Корматалла

поэт

Абу Нувас Викилармехь

Абу́ Нува́с аль-Хасан бен Хани аль-Хаками (араб. أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي‎‎; VIII бӀешеран юккъ — 813—815 шераш) — Гарун-аль-Рашид а, аль-Амин а хенахь Ӏийна гӀарвелла Ӏарбой поэт.

Биографи[нисъе | нисъе чухулара]

Жималла а, кхолларал дӀайолаяр а[нисъе | нисъе чухулара]

Абу Нувас вара къе азатхон доьзулчура. Цуьна да вара цкъа Ӏарбош лецна лай вина. Амма тӀаьхьа цунна паргӀато елира. Иза тӀаьххьара Омейяди халиф Марван II эскерахь салти вара[1].

Абу Нувас нана гӀажари яра. Цо рицкъ доккхура эханг йуьттуш. Абу Нувас вина Хузистана Ахваз юртахь. Цуьна вина шо тайп-тайпана яздо: 747 шера дуьна дӀа 762 шо кхаччалц. Шен жималла хан цо яккхинера Басрехь. Иза хаза хоьжа йолу бецаш йохкархон туькнахь бецаш гулъяш вара.

Абу Нувасан шен да вевзуш вацара. Цхьаболчара олу Абу вина меттиг Басра ю, вукхара хьехош ериг Дамаск я Ахваз ю. Абу Нувас вахара Багдаде. Кесста и нахана вевзира шен самукъане поэзи бахьнехь. Цо шен байташкахь йуцура гӀум-аре а, гӀалахь долу дахар а, къеркъа малар а, таллар а. Иштта цо хестабо шен гӀолоцурш. Цунна хазахетара нах цецбохуш, цундела цо исламехь ца могуьйту хӀумнаш яздора.

Исмаил бен Нубахт аьллера цунах лецна: «Суна цкъа а ца гинера Абу Нувасел дешна стаг, цунчул дукха книгийн шкафаш йолуш, цунчул дукха книгаш йолуш».

VIII—IX бӀешерашкахь Басра яра Ӏарбой филологийн коьрта меттиг. Кхузахь Абу Нувасин бойзира филологаш-Ӏилманчаш. Цара гӀодира цунна цу хенахь хиллачух тоьлла образовани яккха. Кхузахь цунна вевзира Валиба ибн аль-Хубаб. Абу Нуваси аьтто белира Валибис ша дешархо хьаэцна. Валибас язйинарг цуьна вина гӀалин Куфан дуккха генахь евзуш яра. Кхузахь цуьна йиш яра шен хьехархон байташ ладогӀа а, дӀаязъя а, поэташан къовсамехь хила а[2].

Иштта а Валибис юкъавалира Абу «дашо кегирхойн» тобане юкъа. Оцу тобанехь йоккхура цо хан цкъа хьалха Басрехь а, цул тӀехьа Куфехь а, халифатан коьрта гӀалахь — Багдадехь а. Кхузахь иза тидаме ийцира а, шена тӀе а уьйзуьра гӀарвелла поэзин гӀолоцушволу халифас Харун ар-Рашид. Халифан уллу волуш цо Абу Нувасас язйора халиф а, цуьна гергарниш а, кхиболу а даржехь болу нах хестош байташ.

Амма Абу Нувас даимна а сакъоьруш вацар. Цуьна байташкахь дуьнен харцо а юцу, адамашна гушйолу халонаш а. Цо ойланаш ю дуьненахь самукъадолуш а, валарах лаьцна дуьйцуш гӀила а. Оцунна бахьан цуьна шен дог-ойла бе доцург, юкъерчу бӀешерашкахь хилла поэзина билгало ю. Цу хенахь поэт цхьана болх бора тайп-тайпана жанрашкахь. Цо язйора дуьненах дог диллина элегиш а, дӀовше сатираш а, безам а, къерка а хаьстош байташ а.

Цхьаболчу юккъербӀешарашкара критикашна дуьххьара дӀа цуьна стиль хазахератара. Царна юкъахь вара гӀарвелла прозаик а, филолог а Аль-Джахиз. Цо олура: «Суна цхьа стаг ца гина Абу Нувасал дик мотт хууш а, цо санна говза уьш вовшах хоттош а, цул дика цатамехь хазарах ларлуш а». Вукхарна хазахетар дуьххьара дӀа керла а, ша-тайпа а поэзин идейш.

Абу Нувас вара вуно атта вехаш. Шен гӀолоцурш ша ларвахь а, во леларна бахьнехь дукхазза набахте чувуллура иза. Абу Нувас язйина байташ дукха нахан евзара — уьш кхета атта а яра, сирла васте а яра, царна чохь шира а, кхета хала долу а дешнаш дацара. Цуьна заманхой буьцу — цхьа болчара реза а болуш, вукхара реза а боцуш — цуьна халкъега бола безам[2].

И хан яра Ӏарбой культуран а, Ӏилман а дашо хан. Багдад яра дуьненахь массарелла а йокху гӀала. Абу Нувас, схьахетарехь, керла халиф щеца дика хилийта лууш вара. Керла халиф дешна стаг лоруш вара наха.

Абу Нувас хенахь Багдадера хьалдолу нахана юкъахь исламс къеркъа цамагийтар дицдина дара. Харун аль-Рашид а, аль-Амин а шайн цӀахь гӀовгӀане тойнаш йора. Царех тарбала гӀерташ цера гергарниш а, хьал долу нах а бохкур. Къеркъа духку туьканаш мархин баттахь бен дӀа ца къовлура.

Махках ваккхар а, чуволлар а[нисъе | нисъе чухулара]

Харун аль-Рашидас шел хьлха хилла халиф Бармекид вийнера. Абу Нувасе Египте вада дийзира цо Бармекидаш хастош байташ язйинчултӀехь. Абу Нувас юхавеара Багдаде 809 шарахь Харун аль-Рашид веллачултӀехь. Абу Нувас аьтто хилира керла халиф аль-Амин хоьттина. Иза вара 22 шо кхьачна Абу Нувасас Ӏамийна Харун аль-Рашид кӀант. Шен гӀаръялла Касида аьлла байт Абу Нувасас язйира аль-Амин сай деш.

Шен тӀаьххьара шераш Абу Нувас даьккхира Багдадехь аль-Амин уллера поэт хилла. Поэтан заманхой, цуьна харцхьахиларна реза боцушшехь, неха тидам хьажора цуьна дешна хилартӀе, цунна кӀорге медицина а, астрономи а, кхидолу Ӏилманаш хаарна[1].

Амма Абу Нувас чувоьллинера аль-Аминан цуьна малар а, талхар а кӀординчултӀехь. Схьадийцарехь, Абу Нувас я чувоьллинчохь велира, я Исмаил бен Абу Сахельс дӀовш малийна винера.

Цхьаболчу цуьна заманхош дуьйцура набахтехь Абу Нувас дохко а велла дин тӀе вирзинера аьлла. Вукхара бохура цо язйина дохквелла байт шен халифига гечдайтархьам язйина.

ТӀаьхьало а, виццавалар а[нисъе | нисъе чухулара]

Абу Нувас лоруш ву Ӏарбой литературан сийлахь-воккха векал. Цуьна Ӏаткъар хаалуш ю кхоьчу тӀехьабехкина Ӏарбой яздархойн а, поэтийн а кхолларалехь. Царна юкъахь бу Омар Хайям а, Хафиз Ширази а. Абу Нувас забаре сурт гучудолу «Эзар а, цхьаъ а буьйса» аьлла туьйранашкахь.

Цо вуно дукха байташ язйина. Цо язйина байташ массо а жанрашкахь ю. Цул совнах иза лоруш ву талламан байти жанр кхоьллинарг — тардийят. Абу Нувасал хьалха цхьаа вацар иштта байташ язъяш.

Цо шена хетарг маьрша олура, цхьадериг цо аьлларг исламца догӀуш дацара. Цуьна произведениш паргӀата лелаш яра нахан юкъахь ХХ бӀешо кхаччалца. 1932 шарахь Каирехь арабелира цензурех чекхъбелла цуьна байти гулам.

Багдад истори язъяш волу Аль-Хатиб аль-Багдади яздо, Абу Нувас Багдадехь Шинизи кешнашкахь дӀавоьллина аьлла. Оцу гӀалехь ю масийтта меттиг цуьна цӀе тиллина. Абу Нувас цӀарах урам бу Тигр малхбалехьара берд йистехула боьдуш. Иштта а Багдадехь йолуш ю цуьна цӀарах беш.

1976 шарахь Абу Нувас цӀе Меркурий тӀехь йолу кратеран тиллина.

Гоч а, литературоведени а[нисъе | нисъе чухулара]

Вуно дукху Абу Нувасас язйина байташ хӀинца а Ӏарбо маттара гочдаз ю. Ингалс матта а беккхина бац цуьна коьрта балхаш бе. 1933 шарахь арахецна йолу Ингармсас («Abu Nuwas in Life and Legend» («Абу Нувасе дахар а, цунах лецна дийцараш а»)) язйина биографин талламчохь Абу Нувасехь лаьцна хуушдерг кхаа дакъе декъна ду: цуьна дахар а, къайленаш а, кхоьллина хӀумнаш а.

Иштта а болуш бу кхи шиъ лараме Абу Нувасех лецна болх: Рейнольд Никольсон (Reynold A. Nicholson) «A Literary History of the Arabs» («Ӏарбой литературан истори», 1 ред. — 1907; 2 ред. — 1930); Филипп Хитти (Philip K. Hitti) «The History of the Arabs» («Ӏарбой истори», 1937; 8-гӀа ред. — 1963). Оцу шинна книгехь гуш ю цьуна заманхой Абу Нувасех лецна хетараг.

Евзуш ю Джеймс Критчек (James Kritzeck) язйина книга «Anthology of Islamic Literature from the Rise of Islam to Modern Times» («Ислам кхоьллинчу дуьна дӀа таханлера деношка кхаччалца Исламан литературан истори», 1966).[3]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

Литература[нисъе | нисъе чухулара]

  • Абу-Нувас // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Кеп:Из ЛЭ
  • БСЭ
  • Шидфар Б. Я. Абу Нувас. — М., 1978.
  • АБУ НУВАС И ОМАР ИБН РАБИА — ДВА ЖАНРА АРАБСКОЙ КЛАССИЧЕСКОЙ ПОЭЗИИ
  • Ислам. Словарь атеиста. — М.: Издательство политической литературы. 1988. стр. 24—25.
  • (ингалс.) Philip F. Kennedy. The Wine Song in Classical Arabic Poetry: Abu Nuwas and the Literary Tradition., Open University Press (1997)
  • (ингалс.) Philip F. Kennedy. Abu Nuwas: A Genius of Poetry, OneWorld Press (2005)
  • (ингалс.) Lazar, M. og Lacy, N. The care and feeding of gazelles — Medieval Arabic and Hebrew love poetry
  • (ингалс.) George Mason. Poetics of Love in the Middle Ages, University Press, (1989)

Хьжорагаш[нисъе | нисъе чухулара]

1000HA.png