Тадар: Итальянийн мотт

{{Dead end|date=январь 2014}}
{{Мотт
|бос=хӀинди-европан
|меттан цӀе=Итальянийн мотт
|ша-шена тиллина цӀе=italiano, la lingua italiana {{Audio|It-italiano.ogg|ладогӀар}}
|пачхьалкх=[[Итали]], [[Сан-Марино]], [[Ватикан]], [[Швейцари]], [[Словени]], [[Хорвати]], [[Франци]], [[Монако]], [[Ливи]], [[Тунис]], [[Эритрей]], [[Эфиопи]], [[Сомали]], [[Малтойн орден|Мальта]], [[Албани]], [[Венесуэла]], [[Аргентина]], [[Бразили]], [[АЦШ]]
|регионаш=
|официалан мотт={{Байракх а, мохк а|Итали}} <br />
{{Байракх а, мохк а|Ватикан}} <br />
{{Байракх а, мохк а|Сан-Марино}} <br />
{{Байракх а, мохк а|Швейцари}} <br />
{{Байракх а, мохк а|Малтойн орден}} <br />
'''Регионийн я локалан официалан мотт:''' <br />
{{Байракх а, мохк а|Хорвати}} <br />
* [[Файл:Zastava istarske zupanije.gif|border|22px]] [[Истрийн жупани]]
{{Байракх а, мохк а|Словени}} <br />
*  [[Изола]]
*  [[Копер]]
*  [[Пиран]]
'''Организации:''' <br />{{Байракх а, мохк а|Европан союз}}  <br />[[Латинан Союз (халкъашна юкъара организаци)|Латинан Союз]] 
|буьцуш болу нах = 70 млн герга
|нисдеш организаци=[[Академия делла Круска|L’Accademia della Crusca]]
|рейтинг=18
|статус=
|бела=
|категори=[[Евразин меттанаш]]
|классификаци=
[[ХӀинди-Европан меттанаш]]
: [[Романийн меттанаш|Романийн тоба]]
:: [[Итало-романийн бухара тоба]]
|йоза=[[латиница]]
|ГОСТ 7.75–97=ита 235
|ISO1=it
|ISO2=ita
|ISO3=ita
}}
'''Итальянийн мотт''' (lingua italiana) — Италин официалан мотт бу.

== Йоза ==
{{main|Итальянийн абат}}

{|class=wikitable style="float: right; margin: 0 0 0.5em 0.5em"
|+Итальянийн абат ({{langi|it|alfabeto}})
|-
!Элп
!Алар
!ЦӀе (ит.)
!ЦӀе (нох.)
|-
| A a
| {{IPA|[a]}}
| a
| а
|-
| B b
| {{IPA|[b]}}
| bi
| би
|-
| С с
| {{IPA|[k]}}, {{IPA|[ʧ]}}
| сі
| чи
|-
| D d
| {{IPA|[d]}}
| di
| ди
|-
| E e
| {{IPA|[e]}}, {{IPA|[ɛ]}}
| e
| э
|-
| F f
| {{IPA|[f]}}
| effe
| эффе
|-
| G g
| {{IPA|[g]}}, {{IPA|[ʤ]}}
| gi
| джи
|-
| H h
| хьажа тексте
| acca
| акка
|-
| I i
| {{IPA|[i]}}, {{IPA|[j]}}
| i
| и
|-
| L l
| {{IPA|[l]}}
| elle
| элле
|-
| M m
| {{IPA|[m]}}
| emme
| эмме
|-
| N n
| {{IPA|[n]}}
| enne
| энне
|-
| O o
| {{IPA|[o]}}, {{IPA|[ɔ]}}
| o
| о
|-
| P p
| {{IPA|[p]}}
| pi
| пи
|-
| Q q
| деккъа цхьаьна ''qu'' {{IPA|[kw]}}
| cu
| ку
|-
| R r
| {{IPA|[r]}}
| erre
| эрре
|-
| S s
| {{IPA|[s]}}, {{IPA|[z]}}
| esse
| эссе
|-
| T t
| {{IPA|[t]}}
| ti
| ти
|-
| U u
| {{IPA|[u]}}, {{IPA|[w]}}
| u
| у
|-
| V v
| {{IPA|[v]}}
| vu
| ву
|-
| Z z
| {{IPA|[ʣ], [ʦ]}}
| zeta
| дзета
|-
! colspan="3" bgcolor=lightblue | Деккъа кхечу меттанашкара девлла дешнаш дӀаяздан
|-
| J j
| {{IPA|[j]}}
| i lunga
| и лунга
|-
| K k
| {{IPA|[k]}}
| cappa
| каппа
|-
| W w
| {{IPA|[v]}}, {{IPA|[w]}}
| vu doppia
| ву доппиа
|-
| X x
| {{IPA|[ks]}}
| ics
| икс
|-
| Y y
| {{IPA|[i]}}, {{IPA|[j]}}
| i greca
| и грека
|}

Итальянийн матто лелайо [[латинан абат]] тӀетоьхна [[диакритика]]шца. Яьржина ю иштта [[диграф]]аш.

Элпаш ''c'', ''g'' билгалдоху аьзнаш {{IPA|[k]}}, {{IPA|[g]}} хьалхарчу могӀанера доцучу мукъа аьзнашна хьалха (''o'', ''u'', ''a''), ткъа мукъа аьзнашна ''e'', ''i'' уьш доьшу {{IPA|[ʧ]}} а, {{IPA|[ʤ]}} а. Цхьаьна «''ci'', ''gi'' + мукъа аз» элп ''i'' ца доьшу, ткъа билгал бен ца доккху дешар ''c'', ''g'' [[аффрикаташ|аффрикат]]а сашша ({{langi|it|ciao}} 'салам'/'Ӏие шайна' {{IPA|['ʧao]}}), нагахь ''i'' уозош дацахь. Цхьаьна элпаш ''cie'', ''gie'' хӀинцалерачу маттахь ца къаьста аларца ''ce'', ''ge''({{IPA|[ʧe]}} а, {{IPA|[ʤe]}} а). Уьш леладо цхьадолчу орамашкахь (''cieco'' 'бӀаьрзе', хӀунда аьлча ''ceco'' 'чехийн' ду) а, зударийн родера дукхаллин терахьехь мукъа аьзнашна тӀехьа: ''valigia'' 'тӀоьрмиг', дукх. т. ''valigie'' (''valige'' дац). [[Триграф (орфографи)|Триграф]] ''sci'' билгалдоккху {{IPA|[ʃ]}}.

Аьзнаш {{IPA|[k]}}, {{IPA|[g]}} ''i'', ''e'' хьалха хилча билгалдоккху ''ch'', ''gh'' (дуста иштта ''sch'' {{IPA|[sk]}}): ''ghiaccio'' 'ша' {{IPA|[g<sup>j</sup>jaʧ:o]}}, ''che'' {{IPA|[k<sup>j</sup>e]}} 'хӀу'.

''h'' элпан шен аз дац. Иза леладо диграфашкахь ''ch'', ''gh'' ([[Триграф (орфографи)|триграфехь]] ''sch''), тӀеэцначу дешнашкахь, айдардешнашкахь (''ahi'' 'хӀун дие'), ткъа иштта, хандешан кеп билгалъяккха ''avere'' 'хила' [[омоним]]аш йолчу кхечу дешнех: ''ho'' 'сан ю' (''o'' 'я'), ''hai'' 'хьан ю' (''ai'' — предлоган цхьаьнатоьхна кеп ''a'' а артикль ''i'' а), ''ha'' 'цуьна ю' (''a'' 'к'), ''hanno'' 'церан ю' (''anno'' 'шо').

Диграфаш ''gl'' а, ''gn'' а билгалдоху палаталан сонанташ {{IPA|[ʎ]}} ('лль') а, {{IPA|[ɲ]}} ('нь') а. ''i'' доцург {{IPA|[ʎ]}} муьлххачу мукъа озаца цхьаьна, яздар доьху [[Триграф (орфографи)|триграф]] ''gli'': дус. ''gli'' {{IPA|[ʎi]}} ('льи') — артикль ''i'' хийцаялар, я 'цунна'; амма ''migliaia'' {{IPA|[mi'ʎaja]}} ('милья́я') 'эзар'.

Элп ''q'' лела ца до ''qu'' кепара бен, цуо билгалдоккху {{IPA|[kw]}}. Шала дар ''qu'' [[Триграф (орфографи)|триграф]] ''cqu'' санна хуьлу: ''acqua'' 'хи', ''nacque'' 'иза вина' (юкъарадаккхар: ''soqquadro'' 'низам ца хилар', ''biqquadro'' 'бекар').

Элпаш ''i'' а, ''u'' а билгалдаха тарло мукъа аьзнаш {{IPA|[i]}} а, {{IPA|[u]}} а, ткъа иштта [[глайдаш]] {{IPA|[j]}} а, {{IPA|[w]}} а. Дукха хьолах кхечу мукъа озан уллехь цуо билгалдоху глайдаш, нагахь иза уозош дацахь я юьцург суффикс ''-ia'' яцахь. И уозор йозанехь билгал ца доккху: ''Russia'' {{IPA|['rus.si.a]}} '[[Росси]]', амма ''trattoria'' {{IPA|[trat.to.'ri.a]}} 'трактир'. Дус. ''capìi'' {{IPA|[ka.'pi.i]}} 'со кхетта'.

''e'', ''o'' элпашка билгалдахало алсамо къевлина {{IPA|[e]}}, {{IPA|[o]}}, алсамо къевлина а {{IPA|[ɛ]}}, {{IPA|[ɔ]}}. Нагахь царна тӀехула акутан я грависан хьаьрк ца латтахь, уьш къаста ца ло: ''legge'' 'закон' ({{IPA|[leʤ:e]}}), амма ''legge'' 'цуо йоьшу' ({{IPA|[lɛʤ:e]}}).

[[Акут]]ан а, [[гравис]]ан хьаьркаш лелайо уггар хьалха, тӀехьара слог уозо езар гойтуш, цу тӀе уозо деза мукъа аз — ''i'', ''u'' я ''a'' делахь, даиман лелайо гравис: ''città'' 'гӀала', ''gioventù'' 'къуоналла', ''capì'' 'иза кхетта'. Нагахь мукъа аз юкъара барамехь уозо дезахь, диллина хилар гойтуш лелайо гравис, ткъа къевлина гойтуш — акут: ''perché'' 'хӀунда' {{IPA|[per'ke]}}, ''tè'' {{IPA|[tɛ]}} 'чай'.

Цул сов, акут а, гравис а хьаьркаш хӀиттайо цхьайолчу юьззина уозош йолчу кепашна, уьш уозош доцу дешнийн [[омограф]]ех къастаялийта: ''dà'' 'цуо ло', ''da'' 'тӀиера', ''sì'' 'хӀаъ', ''si'' '-ся' (дус. кхин а ''è'' 'иза ду', ''e'' 'а').

Элп ''j'' леладо цхьа могӀа тӀеэцначу дешнашкахь а, доларчу цӀерашкахь а ламастан яздар Ӏалашдеш (дус. ''[[Ювентус|Juventus]]''). Шира тексташкахь хаало ''j'' дукхаллийн терахьера цӀерийн чеккхенгахь ''-io'': ''principj'' 'долораш' (морфологехь ''principi-i'', дус. ''principio'' 'юьхьиг')<ref>Battaglia, S., Pernicone, V. ''La grammatica italiana''. Torino: Loescher — Chiantore, 1962, p. 36.</ref>.



== Билгалдахарш ==
{{Билгалдахарш}}

== Хьажоргаш ==

[[Категори:Романан меттанаш]]

{{rq|empty}}